Ghe Ngo 176 năm tuổi trở lại đường đua, nối nhịp văn hóa Khmer
Từ những chiếc ghe cổ được phục hồi đến chính sách hỗ trợ đóng mới, An Giang đang tiếp sức cho hành trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Khmer, để ghe Ngo tiếp tục lướt sóng qua các mùa lễ hội.
Đánh thức di sản bằng nhịp dầm thế hệ mới
Hơn một tuần trước, không khí tại chùa Tổng Quản, xã Định Hòa, tỉnh An Giang trở nên rộn ràng khi đông đảo người dân trong phum sóc tìm về chứng kiến nghi thức hạ thủy chiếc ghe Ngo độc mộc 176 năm tuổi.
Sau nhiều năm nằm bờ, chiếc ghe vừa được phục hồi, chuẩn bị trở lại đường đua tại Lễ hội Óoc Om Bóc năm 2026. Sự trở lại của chiếc ghe gợi lại ký ức tự hào của các bậc cao niên, đồng thời mang đến cảm xúc đặc biệt cho lớp trẻ lần đầu được tận mắt chứng kiến chiếc ghe cổ tiếp nước.
Ông Danh Trang, nguyên Trưởng ban Quản trị chùa Tổng Quản, cho biết theo lời kể của cố Hòa thượng Nam Huân, ghe được Hòa thượng Tạ Cuôn khởi xướng đóng vào năm 1850. Đến năm 1921, ghe được sửa chữa để tiếp tục sử dụng.
Theo ký ức của người dân địa phương, khoảng năm 1959, tỉnh Kiên Giang cũ có 4 chiếc ghe Ngo nổi tiếng của các chùa Khlang Ong, Khlang Mương, Tà Bết và Tổng Quản. Trong đó, ghe Ngo chùa Tổng Quản từng nhiều năm giành hạng nhất tại các giải đấu khu vực, trở thành niềm tự hào của phật tử và đồng bào Khmer.
Sau thời kỳ thi đấu sôi nổi, để bảo tồn kỷ vật cho thế hệ sau, nhà chùa đưa chiếc ghe lên bờ trưng bày. Qua thời gian, ghe trở thành một hiện vật mang giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt đối với cộng đồng Khmer địa phương.
Khi mùa Lễ hội Óoc Om Bóc năm nay đến gần, ý tưởng đưa chiếc ghe trở lại mặt nước được thực hiện. Ông Danh Giảng, người dân xã Định Hòa, tự nguyện nhận sửa chữa mà không lấy thù lao.
Trong quá trình phục hồi, ông cố gắng giữ tối đa những phần gỗ nguyên bản còn tốt, chỉ gia cố các vị trí hư hỏng để bảo đảm an toàn khi vận hành, đồng thời duy trì dáng vẻ cổ kính của chiếc ghe.
Việc phục hồi ghe còn nhận được sự chung tay của người dân trong phum sóc. Người phụ sửa chữa, người trang trí, người chuẩn bị các nghi thức truyền thống, cùng góp công đưa chiếc ghe trở lại với mặt nước.
Ngay sau lễ hạ thủy, những tay dầm trẻ bước lên ghe tập luyện. Những mái dầm đầu tiên khua xuống mặt nước giữa tiếng reo hò của người dân không chỉ báo hiệu sự trở lại của một đội ghe, mà còn cho thấy sự tiếp nối giữa các thế hệ trong gìn giữ một nét văn hóa cộng đồng.
Đại đức Trương Văn Tuấn, trụ trì chùa Tổng Quản, cho biết việc phục hồi chiếc ghe vừa tạo điều kiện cho vận động viên tập luyện, vừa giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử, từ đó nâng cao ý thức giữ gìn di sản văn hóa dân tộc.
Tiếp sức cho ghe Ngo hiện diện trong đời sống cộng đồng
An Giang hiện có hơn 399.000 người Khmer, chiếm khoảng 8% dân số toàn tỉnh. Bên cạnh nỗ lực tự gìn giữ các giá trị truyền thống của cộng đồng, địa phương đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ để ghe Ngo tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa, thể thao.
Ông Danh Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang, cho biết tại kỳ họp thứ 7, HĐND tỉnh An Giang khóa X, nhiệm kỳ 2021-2026 đã thông qua quy định về mức chi hỗ trợ đóng mới ghe Ngo truyền thống của đồng bào Khmer trên địa bàn.
Theo đó, các câu lạc bộ ghe Ngo được cơ quan có thẩm quyền thành lập, gắn với các chùa Phật giáo Nam tông Khmer, được hỗ trợ một phần chi phí đóng mới ghe. Mức hỗ trợ là 300 triệu đồng cho mỗi ghe của mỗi câu lạc bộ.
Theo ông Danh Phúc, chính sách này góp phần khôi phục, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo điều kiện để đồng bào Khmer có phương tiện tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao trong và ngoài tỉnh.
Đồng bào Khmer tại An Giang có nhiều lễ hội truyền thống như Tết Chôl Chnăm Thmây, Lễ Sene Dolta, Lễ hội Óoc Om Bóc, Lễ hội đua bò Bảy Núi. Trong đó, đua ghe Ngo là hoạt động thể thao, văn hóa đặc sắc thường được tổ chức vào dịp Lễ hội Óoc Om Bóc hằng năm.
Theo Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang, đua ghe Ngo gắn với quá trình hình thành, phát triển đời sống văn hóa của đồng bào Khmer, mang đậm bản sắc cộng đồng Khmer Nam Bộ và cần tiếp tục được bảo tồn, phát huy.
Toàn tỉnh An Giang hiện có khoảng 34 chiếc ghe Ngo truyền thống. Các chùa Phật giáo Nam tông Khmer đang đề nghị được hỗ trợ đóng mới thêm 29 chiếc để tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch trong và ngoài tỉnh.
Theo kế hoạch năm 2026, An Giang hỗ trợ các câu lạc bộ ghe Ngo gắn với chùa Phật giáo Nam tông Khmer đóng mới 9 chiếc, với tổng kinh phí 2,7 tỷ đồng. Những năm tiếp theo, tỉnh dự kiến hỗ trợ đóng mới 5 chiếc mỗi năm.
Từ chiếc ghe độc mộc 176 năm tuổi trở lại mặt nước đến những chiếc ghe mới chuẩn bị được hình thành, câu chuyện bảo tồn ghe Ngo không còn dừng ở một cuộc đua hay một mùa lễ hội.
