Gió “kể chuyện” trên đồi Sạc Ly

Những người nằm lại giữa lưng đồi Sạc Ly

Cuối mùa khô, cao nguyên hanh hao nắng, gió thổi da diết như kể lại câu chuyện của những người lính Đại đoàn Đồng bằng Sư đoàn 320 đã nằm lại nơi lưng đồi Sạc Ly. Cao điểm 1015, còn gọi là đồi Charlie, là di tích lịch sử nằm ở khu vực giáp ranh các huyện Ngọc Hồi, Đăk Tô và Sa Thầy của tỉnh Kon Tum cũ, nay thuộc địa phận xã Rờ Kơi và xã Đăk Tô, tỉnh Quảng Ngãi.

Từ những năm 1960, nơi đây được quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn chọn làm cứ điểm quân sự trọng yếu nhằm kiểm soát khu vực Ngã ba Đông Dương, bảo vệ tuyến phòng thủ Đăk Tô, Tân Cảnh và Kon Tum. Đồi Sạc Ly cùng cao điểm 1049, còn gọi là Delta, trở thành lá chắn quan trọng trong hệ thống phòng ngự, chứng kiến nhiều trận đánh ác liệt trong chiến tranh.

Mùa Xuân Hè năm 1972, chiến trường Bắc Tây Nguyên bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Tại khu vực cao điểm 1049 và 1015, địch liên tục tăng viện bằng trực thăng, xây dựng hệ thống phòng thủ dày đặc. 

Trước tình hình đó, Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên đã lệnh cho Sư đoàn 320 tổ chức tiến công. Các Trung đoàn 52 và 64, dưới sự chỉ huy của những cán bộ dày dạn kinh nghiệm, đã vây ép và đánh chiếm các vị trí then chốt.

Sau nhiều ngày đêm chiến đấu, quân ta làm chủ cao điểm 1015, giáng đòn quyết định vào hệ thống phòng thủ của địch. Chiến thắng tại đồi Sạc Ly góp phần quan trọng làm nên thắng lợi Đăk Tô, Tân Cảnh, mở ra bước ngoặt chiến lược trên chiến trường Bắc Tây Nguyên.

Nhưng phía sau chiến thắng là sự hy sinh to lớn. Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trên các sườn đồi, trong từng tán rừng, từng khe suối. Nhiều năm sau chiến tranh, nơi đây vẫn mang dấu tích của bom đạn, đất đá bạc màu, cỏ cây khó hồi sinh do ảnh hưởng của chất độc hóa học. Mỗi tảng đá, mỗi nắm đất như còn thấm đẫm ký ức đau thương và bi tráng.

Trở lại chiến trường xưa, nhiều cựu chiến binh không khỏi xót xa. Từ nỗi trăn trở ấy, Ban liên lạc truyền thống Đại đoàn Đồng bằng Sư đoàn 320 đã kết nối đồng đội, tổ chức hành trình “Đi tìm đồng đội” và vận động xây dựng các công trình tưởng niệm. 

Với sự chung tay của chính quyền và người dân địa phương, hai nhà bia tưởng niệm tại cao điểm 1015 và 1049 đã được dựng lên sau hơn 4 tháng thi công, từ cuối năm 2017 đến tháng 4 năm 2018.

Những viên gạch, bao xi măng được cõng bộ lên đỉnh đồi bằng tất cả tấm lòng tri ân. Công trình không chỉ là nơi tưởng niệm các liệt sĩ mà còn là điểm kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Ngày 18/1/2022, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định bổ sung hai điểm cao này vào Di tích quốc gia đặc biệt Chiến thắng Đăk Tô, Tân Cảnh, khẳng định giá trị lịch sử to lớn của vùng đất.

Xanh lại những hàng thông

Chiến tranh lùi xa, từ đỉnh đồi Sạc Ly nhìn xuống hôm nay, là một bức tranh hoàn toàn khác. Những cánh rừng cao su, cà phê xanh ngút ngàn xen lẫn mái nhà ngói đỏ của các khu dân cư mới tạo nên diện mạo bình yên, trù phú.

Xã Rờ Kơi, vùng đất từng chịu nhiều mất mát, nay đang từng bước vươn lên. Là xã biên giới đặc biệt khó khăn, có hơn 11 km đường biên giáp Campuchia, Rờ Kơi có 6 thôn, làng với phần lớn dân cư là đồng bào Hà Lăng, một nhánh của dân tộc Xơ Đăng. Những năm qua, nhờ sự đoàn kết và nỗ lực của chính quyền cùng nhân dân, đời sống kinh tế xã hội đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, chỉ còn khoảng 1,33%. Thu nhập bình quân đầu người đạt 37 triệu đồng mỗi năm. Người dân tích cực tham gia xây dựng nông thôn mới, hiến đất làm đường, xây dựng trường học, trồng cây xanh, giữ gìn vệ sinh môi trường. Diện mạo các thôn làng như K’ram, Đắk Tăng, Khúc Loong hay Gia Riêng ngày càng khang trang, quy củ.

Đặc biệt, công trình Trường Phổ thông Dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Rờ Kơi, với tổng mức đầu tư gần 217 tỷ đồng dự kiến khánh thành vào tháng 8/2026, sẽ tạo điều kiện học tập cho hơn 1.000 học sinh địa phương, mở ra cơ hội phát triển bền vững cho thế hệ trẻ.

Song song với phát triển kinh tế, công tác đền ơn đáp nghĩa luôn được địa phương chú trọng. Chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân thường xuyên tổ chức dâng hương, chăm sóc nhà bia tưởng niệm tại các cao điểm. Đây không chỉ là hoạt động tri ân, mà còn là cách giáo dục truyền thống, hun đúc lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

Ngày nay, đồi Sạc Ly và cao điểm 1049 đã phủ xanh những hàng thông ba lá. Mảnh đất từng bị bom đạn cày xới đã hồi sinh mạnh mẽ, như chính tinh thần kiên cường của con người nơi đây.

Cùng với Khu di tích Chiến thắng Đăk Tô, Tân Cảnh, nơi này trở thành địa chỉ đỏ, thu hút nhiều cựu chiến binh và du khách đến thăm viếng, tìm hiểu lịch sử.

Đồi Sạc Ly không chỉ là ký ức của một thời chiến tranh, mà còn là “trường học lịch sử” giữa đại ngàn. Giữa màu xanh hồi sinh, nơi ấy mãi là biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.