Giữ mạch nguồn văn hóa nơi non cao
Bằng tình yêu văn hóa dân tộc, bao thập kỷ qua, họ vẫn luôn âm thầm, bền bỉ giữ gìn mạch nguồn và lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc trong từng nếp nhà, cộng đồng, bản làng.
72 tuổi vẫn miệt mài sưu tầm, phục dựng văn hóa dân tộc Kháng
Ở xã Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La, nghệ nhân Lò Thị Pháư là người dành gần trọn cuộc đời để gìn giữ, phát huy văn hóa dân tộc Kháng. Ở tuổi 72, bà vẫn miệt mài với hành trình sưu tầm, phục dựng và truyền dạy những giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.
Lớn lên trong môi trường giàu bản sắc văn hóa dân tộc Kháng, nghệ nhân Lò Thị Pháư sớm thấm nhuần những làn điệu dân ca, điệu múa cổ của dân tộc mình.
Khi nhiều giá trị văn hóa dần bị lãng quên, bà đã tìm đến các bậc cao niên, kiên trì học hỏi, ghi chép, chắt lọc từng chi tiết để phục dựng lại.
Từng giữ cương vị Chủ tịch UBND xã Chiềng Ơn, huyện Quỳnh Nhai (cũ), nghệ nhân Lò Thị Pháư không chỉ vận động người dân chú trọng phát triển kinh tế, mà còn quan tâm gìn giữ bản sắc văn hóa DTTS trong đời sống hằng ngày.
Sau khi nghỉ hưu, bà Pháư dành toàn bộ thời gian cho việc khôi phục và lan tỏa văn hóa dân tộc Kháng, thành lập Câu lạc bộ văn hóa để tập hợp những người cùng chung tâm huyết.
Trong vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ, bà Pháư đã trực tiếp truyền dạy từng điệu múa, câu hát cho thế hệ trẻ. Những điệu múa cổ như: Au eo, cơ dơng, hưn mạy… được bà kiên trì trao truyền.
Bà còn tự chuẩn bị trang phục, đạo cụ và vận động người dân tham gia các hoạt động, phục dựng các lễ hội truyền thống, góp phần quảng bá văn hóa dân tộc Kháng đến với du khách.
Nhờ sự tận tâm của nghệ nhân Lò Thị Pháư, Câu lạc bộ văn hóa ngày càng phát triển, trở thành nơi lưu giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc.
Với nghệ nhân Lò Thị Pháư, gìn giữ văn hóa không chỉ là trách nhiệm mà còn là sứ mệnh.
Bà bảo, làm vậy để những giá trị truyền thống không bị đứt gãy, để thế hệ sau còn biết và tự hào về cội nguồn.
Biểu tượng của tinh thần tận tụy vì bản làng
Sinh năm 1967, ông Đinh Văn Nghĩa, người dân tộc Ba Na, trú tại thôn T1, xã Kim Sơn, tỉnh Gia Lai, là một trong những Người có uy tín tiêu biểu ở địa phương.
Hơn 15 năm gắn bó với công việc chung, ông luôn kiên trì đến từng nhà, lắng nghe, nắm bắt hoàn cảnh của bà con để chia sẻ khó khăn, cùng lãnh đạo thôn, xã tìm cách tháo gỡ.
Từ sự chân thành, tận tụy và hết lòng với cộng đồng, đã giúp ông Đinh Văn Nghĩa trở thành cầu nối vững chắc giữa người dân và chính quyền.
Suốt 15 năm qua, những việc ông Đinh Văn Nghĩa làm đều rất thiết thực: Hướng dẫn bà con làm giấy tờ, tuyên truyền chính sách, hòa giải mâu thuẫn, vận động bà con nỗ lực phát triển kinh tế.
Từ mô hình trồng keo, chăn nuôi của gia đình mình, ông Nghĩa đã chia sẻ kinh nghiệm để nhiều hộ dân trong thôn học tập, làm theo, nâng cao thu nhập.
Trong những lúc thiên tai, bão lũ, ông luôn có mặt kịp thời, cùng lực lượng trong thôn hỗ trợ bà con ứng phó và khắc phục hậu quả.
Hình ảnh Người có uy tín Đinh Văn Nghĩa đi từng nhà trong đêm mưa để nhắc nhở, kiểm tra an toàn đã trở nên quen thuộc, gần gũi với bà con thôn bản.
Đặc biệt, ông Nghĩa còn dành nhiều tâm huyết cho việc gìn giữ văn hóa dân tộc Ba Na.
Ông vận động bà con bảo tồn nhà rông, duy trì hoạt động cồng chiêng, giữ gìn trang phục và phong tục truyền thống. Ngoài trực tiếp tham gia, ông còn trực tiếp truyền dạy cho lớp trẻ.
Trước trăn trở lớn khi lớp trẻ không còn mặn mà với văn hóa truyền thống, ông chọn cách kiên trì vận động, truyền dạy, giữ từng “đốm lửa” nhỏ để nuôi dưỡng tình yêu văn hóa trong cộng đồng.
Bền bỉ trao truyền văn hóa Hà Nhì nơi cực Tây
Ở bản A Pa Chải, xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên, bà Su Lò De, dân tộc Hà Nhì cũng đang lặng lẽ giữ gìn bản sắc văn hóa nơi vùng biên.
Ở tuổi 61, bà Su Lò De vẫn miệt mài truyền dạy dân ca, điệu múa và may trang phục truyền thống cho các con cháu trong gia đình, dòng tộc. Với bà gìn giữ văn hóa là niềm tự hào và trách nhiệm với tổ tiên.
Hiện nay, ở xã Sín Thầu đang phát triển mô hình câu lạc bộ dân ca gắn với du lịch cộng đồng. Gia đình bà Su Lò De, là một trong những hộ đồng bào Hà Nhì đang tích cực tham gia làm Homestay, góp phần đưa văn hóa Hà Nhì đến gần hơn với du khách.
Những nhân vật tiểu biểu trên, mỗi người một cách làm, nhưng các vị đều chung một điểm: Sự tận tụy và tình yêu sâu sắc với văn hóa dân tộc. Bởi họ có chung suy nghĩ" giữ bản sắc văn hóa là giữ "hồn làng", không chỉ cho hôm nay, mà còn cho cả mai sau.
Những hành động, việc làm của họ đã và đang lan tỏa “ngọn lửa” tình yêu văn hóa truyền thống dân tộc trong các thế hệ, giữa nhịp sống hiện đại.
Tại Hội nghị Toàn quốc triển khai công tác văn hóa dân tộc tháng 4/2026, các nghệ nhân Lò Thị Phaứ, Su Lò De và Người có uy tín Đinh Văn Nghĩa đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể Thao và Du lịch tặng Bằng khen vì có nhiều đóng góp tiêu biểu trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá truyền thống tại địa phương.
