Giữ nguồn nước mát cho buôn làng Tây Nguyên
Từ bao đời nay, đồng bào DTTS ở Gia Lai vẫn gìn giữ được không gian giọt nước mát ngọt cho buôn làng. Đây không chỉ là nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt mà còn là nơi dân làng cùng gặp gỡ, trò chuyện và thực hiện các nghi lễ trong đời sống tín ngưỡng.
Chọn nguồn nước để lập làng
Chọn nguồn nước để lập làng có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại của cộng đồng dân tộc Gia Rai. Theo ông R'Cơm Hmyơk, làng Ia Nueng, xã Biển Hồ, người xưa đã chọn nơi nguồn nước dồi dào để lập làng.
Còn ở làng Hnap, xã K’Dang, huyện Đak Đoa, đồng bào Ba Na truyền miệng rằng, trước khi chọn đất lập làng, bà con phải tìm được nguồn nước đảm bảo cho cộng đồng, vị trí thường nằm ở cuối làng. Sau nhiều lần thăm dò, tìm được nguồn phù hợp, bà con tiến hành khơi thông mạch nước và lắp đặt ống lồ ô, tre để thuận lợi cho việc lấy nước sử dụng. Tiếp đó, dân làng tổ chức lễ cúng để tạ ơn Yàng đã ban cho nguồn nước sạch.
Theo các già làng, cộng đồng các DTTS trên địa bàn khi lập làng thường chọn nơi đất đai màu mỡ, vị trí đẹp, nhưng quan trọng nhất là có nguồn nước tốt để làm giọt nước, xem đây là lựa chọn có vai trò hàng đầu. Giọt nước của đồng bào các DTTS được lấy từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng phải đảm bảo sạch, tinh khiết, có thể sử dụng trong việc ăn uống hằng ngày. Vì vậy, thường là nguồn nước lấy từ mạch núi, khe suối được dẫn về làng bằng các ống lồ ô nối nhau.
Còn đối với đồng bào Gia Rai, cùng với những nghi lễ truyền thống quan trọng như Lễ Cúng nhà Rông, Lễ Cúng nhà mồ, thì Lễ Cúng giọt nước là lễ quan trọng nhất đối với dân làng. Bởi từ khi chọn đất lập làng, người Gia Rai thường chọn khu vực có nguồn nước mạch chảy ra từ khe núi để làm giọt nước, giọt nước chính là mạch nguồn sự sống của đồng bào Gia Rai.
Già làng Siu Núi cho biết: Để dòng nước mãi tràn đầy, làng chúng tôi thường tổ chức cúng giọt nước hằng năm cầu mong thần nước phù hộ cho dân làng mạnh khỏe, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, vạn vật đều tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Dân làng đều xem giọt nước là nơi sinh hoạt thân thuộc, nơi nuôi sống và gắn kết cộng đồng.
Cũng giống như nhiều đồng bào DTTS ở Tây Nguyên, giọt nước đối với đồng bào DTTS ở Gia Lai là biểu tượng văn hóa hết sức độc đáo, gắn liền với đời sống văn hóa, tinh thần của bà con. Tập quán sử dụng giọt nước được bà con duy trì, gìn giữ đã góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các DTTS trên địa bàn.
Ông Nguyễn Xuân Hà, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin TP. Pleiku thông tin: Hầu hết các làng đồng bào DTTS trên địa bàn Thành phố đều lưu giữ giọt nước. Thời gian qua, Thành phố đã đầu tư kinh phí tu sửa, bảo tồn giọt nước tại 4 làng và vận động các tổ chức, đoàn thể xã, phường trồng cây xanh, hoa tươi quanh khu vực giọt nước. Giọt nước cũng là một trong những nét văn hóa đặc trưng của người Gia Rai ở Pleiku, Thành phố đã và đang bảo tồn để chuyển hóa thành sản phẩm du lịch đặc sắc, thu hút du khách.
Năm 2023, UBND TP. Pleiku đã phê duyệt Đề án xây dựng làng văn hóa du lịch cộng đồng tại làng Ia Nueng và làng Ốp. Trong đó, ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái, du lịch xanh thân thiện với môi trường… Đồng thời quan tâm hình thành, xây dựng các sản phẩm du lịch, trong đó có giọt nước. Đây sẽ là động lực giúp dân làng gìn giữ giọt nước cũng như phát huy bản sắc văn hóa trong thời kỳ hội nhập hiện nay.
Đồng bào Gia Rai nâng niu giọt nước