Giữ nhà trình tường - Giữ ký ức và niềm tự hào văn hóa dân tộc
Với đồng bào Mông ở miền núi xứ Thanh, những ngôi nhà trình tường không chỉ là nơi ở, mà còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc.
Kiến trúc nhà trình tường - tinh hoa của người Mông
Dù được dựng từ những vật liệu sẵn có như: Đất, gỗ, tre, nhưng dưới bàn tay khéo léo của người Mông, những ngôi nhà trình tường trở thành công trình bền vững, thích ứng với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của vùng núi cao.
Từ nhiều năm nay, gia đình anh Ngô Văn Linh, ở bản Pom Khuông, xã Tam Chung luôn xem ngôi nhà trình tường như “báu vật”. Dù đã xây nhà mới khang trang, anh Linh vẫn giữ lại ngôi nhà cũ như một phần ký ức và niềm tự hào văn hóa dân tộc.
Theo anh Linh, để làm nên một ngôi nhà trình tường, người dân phải lựa chọn đất sét hoặc đất thịt có độ kết dính cao, sàng lọc kỹ càng rồi nén chặt trong khuôn gỗ.
Tất cả các công đoạn làm nhà trình tường đều được thực hiện thủ công, đòi hỏi sự tỷ mỉ và kinh nghiệm lâu đời. Một ngôi nhà thường có 1 cửa chính, không có cửa sổ và hoàn thiện trong khoảng 1 - 2 tháng.
Cũng tại bản Pom Khuông, ngôi nhà trình tường của anh Vàng A Chư vẫn giữ nguyên lối kiến trúc truyền thống, với tường đất dày, khung gỗ chắc chắn, mái lợp ngói âm dương.
Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, những ngôi nhà trình tường còn có khả năng giữ ấm vào mùa Đông, mát vào mùa Hè, phù hợp với điều kiện khí hậu vùng cao.
Bảo tồn bản sắc trong đời sống hiện đại
Trong quá trình phát triển, đời sống người dân ngày càng được nâng cao, nhiều gia đình đã xây dựng nhà kiên cố, thay thế dần nhà trình tường.
Nhà trình tường không chỉ là nơi ở mà còn là biểu tượng văn hóa của đồng bào Mông.
Ông Lý Seo Dế - Người có uy tín bản Pom Khuông, xã Tam Chung
Tại bản Ún, xã Mường Lý, hiện chỉ còn khoảng 10 ngôi nhà trình tường, trong đó số nhà giữ nguyên kiến trúc truyền thống cũng không còn nhiều.
Trước thực trạng đó, chính quyền các địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân bảo tồn nếp nhà trình tường truyền thống gắn với hỗ trợ cụ thể, như: Tu sửa nhà, gia cố kết cấu, chống xuống cấp.
Ông Lý Seo Dế, Người có uy tín bản Pom Khuông, xã Tam Chung cho biết: Nhà trình tường không chỉ là nơi ở mà còn là biểu tượng văn hóa của đồng bào Mông.
Vì vậy, dù cải tiến để phù hợp với sinh hoạt, nhiều gia đình vẫn mong muốn giữ lại những ngôi nhà cũ như một phần di sản.
Bà Trương Thị Huyên, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Chung, cho biết: Địa phương xác định, phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa là hướng đi quan trọng.
Trong đó, nhà trình tường sẽ là điểm nhấn để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần vừa phát triển kinh tế, vừa gìn giữ giá trị truyền thống.
Thực tế cho thấy, cùng với sự quan tâm của Nhà nước và nỗ lực của người dân, đồng bào Mông xứ Thanh đang từng bước cải thiện đời sống, song vẫn giữ gìn được những nét văn hóa đặc sắc.
Những ngôi nhà trình tường, vì thế, không chỉ là dấu ấn của quá khứ, mà còn là “cầu nối” đưa bản sắc dân tộc hòa vào nhịp sống hiện đại.
