Xây dựng "đòn bẩy" an sinh cho khu vực nông thôn

Trong bối cảnh nền kinh tế nông thôn đang chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ cấu đa sinh kế, việc hoàn thiện chính sách xác định hộ gia đình làm nông, lâm, ngư và diêm nghiệp có mức sống trung bình (MSTB) đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt lên hàng đầu. Đây không chỉ là nhiệm vụ quản lý đơn thuần mà còn là "chìa khóa" để hiện thực hóa các mục tiêu an sinh xã hội, đặc biệt là bảo hiểm y tế (BHYT) giai đoạn 2026-2030.

Tại Hội thảo tham vấn xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ tổ chức ngày 23/6/2026, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn nhấn mạnh, việc xây dựng bộ tiêu chí mới xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh kinh tế - xã hội nông thôn đang có nhiều thay đổi.

Giai đoạn 2022–2025 cho thấy, việc xác định hộ MSTB chủ yếu dựa trên tiêu chí thu nhập đơn chiều đã bộc lộ nhiều bất cập. Thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thường xuyên biến động theo mùa vụ, giá cả thị trường và thiên tai, trong khi cơ cấu kinh tế nông thôn hiện nay đã chuyển dịch theo hướng đa sinh kế, với thu nhập hỗn hợp từ nông nghiệp, dịch vụ và lao động phi nông nghiệp. Điều này đòi hỏi tiêu chí giai đoạn mới phải bảo đảm tính khoa học, khách quan, minh bạch và thuận lợi trong tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Đề xuất cách tiếp cận đa chiều trong xác định hộ có mức sống trung bình

Theo dự thảo Quyết định do Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn trình bày, từ năm 2027 đến năm 2030, việc xác định hộ MSTB sẽ kết hợp giữa tiêu chí về hoạt động sản xuất nông nghiệp, tiêu chí thu nhập và các điều kiện sống cơ bản. Cụ thể, dự thảo xây dựng theo 3 nhóm tiêu chí: Nhóm 1 là điều kiện cần về đối tượng hộ làm nông, lâm, ngư, diêm nghiệp; Nhóm 2 là tiêu chí thu nhập; và Nhóm 3 là bộ tiêu chí điều kiện sống đa chiều theo phương thức chấm điểm để loại trừ các hộ có mức sống cao.

Hộ được xác định làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp khi là thành viên hợp tác xã trong lĩnh vực này, hoặc trực tiếp tham gia sản xuất kinh doanh theo các điều kiện về đất đai, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, sản xuất muối, hoặc có lao động thường xuyên trong lĩnh vực nông nghiệp. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chí về điều kiện sống liên quan đến việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và tài sản sẽ phản ánh đầy đủ hơn mức sống của hộ gia đình.

Về tiêu chí thu nhập, cơ quan soạn thảo đưa ra 4 phương án trên cơ sở dữ liệu thống kê, trong đó các đại biểu tại hội thảo đã phân tích kỹ ưu điểm, hạn chế của từng phương án. Đại diện Cục Thống kê (Bộ Tài chính) đã phân tích sâu các phương án này nhằm bảo đảm cơ sở khoa học, trong khi Bảo hiểm xã hội Việt Nam tập trung đánh giá tác động của chính sách đối với việc thực hiện BHYT cho nhóm đối tượng này trong giai đoạn tới.

Hoàn thiện tiêu chí dựa trên đánh giá thực tiễn vùng miền

Phát biểu kết luận hội thảo, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến cho biết, các đại biểu đã thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Quyết định mới thay thế các quy định hiện hành. Hội thảo đồng tình với việc chuyển đổi từ cách tiếp cận đơn chiều sang đa chiều, kết hợp giữa tiêu chí thu nhập và các điều kiện sống, đồng thời áp dụng phương thức chấm điểm.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến đề nghị Tổ soạn thảo, Tổ biên tập tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và tổ chức quốc tế; khẩn trương hoàn thiện báo cáo tổng hợp, giải trình ý kiến và hồ sơ dự thảo để trình các cơ quan có thẩm quyền thẩm định, bảo đảm tiến độ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định trong năm 2026.

Những ý kiến tham vấn tại hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện chính sách theo hướng khoa học, khả thi và phù hợp với thực tiễn, bảo đảm xác định đúng đối tượng, góp phần thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xã hội và phát triển nông thôn bền vững.

Biến phụ phẩm thành nguồn lực: Nông nghiệp tuần hoàn mở lối sinh kế mới cho nông dân

Lai Châu cần gắn phát triển nông nghiệp xanh với nâng cao đời sống đồng bào DTTS

Tuyên Quang: Thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững