Hơn 200 người giữ nghề dệt thổ cẩm, Làng Teng nuôi giấc mơ vươn xa
Không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong cộng đồng, thổ cẩm của người Hrê ở làng Teng, xã Ba Động, tỉnh Quảng Ngãi đang từng bước trở thành sản phẩm hàng hóa mang giá trị kinh tế.
Bắt nhịp với xu hướng mới, các nghệ nhân nơi đây vừa miệt mài gìn giữ nghề truyền thống, vừa tìm hướng đưa sắc màu thổ cẩm của dân tộc mình vươn xa.
“Cái nôi” nghề dệt thổ cẩm Hrê
N
Nằm dưới chân đèo Lâm, làng Teng từ lâu được biết đến là cái nôi của nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Hrê. Đây cũng là ngôi làng duy nhất ở Quảng Ngãi của người Hrê còn duy trì nghề dệt cổ truyền.
Theo các nghệ nhân cao tuổi trong làng, nghề dệt truyền thống đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với người Hrê, biết dệt không chỉ là kỹ năng lao động mà còn là niềm tự hào của người phụ nữ. Từ khi còn nhỏ, các cô gái đã được làm quen với khung cửi, học cách mắc sợi, phối màu, tạo hoa văn và kiên nhẫn hoàn thiện từng tấm vải.
Bên chiếc khung dệt quen thuộc, bà Phạm Thị Lời (49 tuổi), thôn Ba Thành, đang tỉ mỉ luồn từng sợi chỉ. Qua đôi tay thoăn thoắt của bà, những sợi chỉ đen, đỏ dần kết thành tấm thổ cẩm đầy màu sắc. Trên bức tường đối diện, nhiều sản phẩm như túi vải, caravat thổ cẩm được treo ngay ngắn, chờ khách hàng lựa chọn.
“Có khách đặt áo nam, váy nữ truyền thống, tôi tranh thủ dệt để kịp giao. Một chiếc áo nam nếu làm nhanh cũng mất khoảng 3 ngày, còn những sản phẩm có hoa văn cầu kỳ có thể kéo dài cả tuần. Áo nam thường có giá khoảng 500.000 đồng, bộ váy nữ gần 1 triệu đồng, khăn khoảng 300.000 đồng. Nếu chăm chỉ, mỗi tháng có thể kiếm gần 5 triệu đồng từ nghề truyền thống này”, bà Lời chia sẻ.
Từ khi lập gia đình, bà Lời được mẹ chồng tận tình chỉ dạy từng công đoạn, từ cách luồn chỉ, tạo hoa văn đến phối màu. Gần 30 năm gắn bó với nghề, bà không nhớ mình đã dệt bao nhiêu bộ váy áo, khăn và những tấm vải thổ cẩm mang nhiều sắc màu khác nhau.
Trước đây, người Hrê thường trồng bông, kéo sợi rồi nhuộm màu thủ công để dệt. Hiện nay, việc sử dụng nguồn nguyên liệu mới giúp người dân tiết kiệm thời gian, đồng thời tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng, phù hợp hơn với nhu cầu thị trường.
Theo anh Lê Tuấn Tri, Trưởng thôn Ba Thành, hiện làng Teng có hơn 200 người biết dệt thổ cẩm, trong đó khoảng 30 hộ duy trì nghề thường xuyên. Không chỉ các nghệ nhân lớn tuổi, nhiều người trẻ trong làng cũng bắt đầu tham gia sản xuất, tìm hướng đưa sản phẩm truyền thống đến gần hơn với thị trường.
Anh Tri cho biết, năm 2019, nghề dệt thổ cẩm của người Hrê ở làng Teng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là dấu mốc quan trọng, tiếp thêm động lực để cộng đồng nơi đây tiếp tục gìn giữ và phát huy nghề truyền thống.
Nâng tầm giá trị thổ cẩm
Nếu trước đây thổ cẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu trong cộng đồng, thì những năm gần đây, người dân làng Teng đã bắt đầu thay đổi tư duy sản xuất. Nhiều người trẻ mạnh dạn khởi nghiệp, kết hợp giá trị truyền thống với nhu cầu sử dụng hiện đại để mở rộng thị trường tiêu thụ.
Chị Phạm Thị Sung (34 tuổi) là một trong những người đang nỗ lực đưa thổ cẩm Hrê trở thành sản phẩm kinh doanh. Trong cửa hàng của chị, nhiều sản phẩm như váy áo truyền thống, khăn choàng, túi xách, ví được trưng bày với đa dạng màu sắc, kiểu dáng.
Không chỉ bán trực tiếp, chị Sung còn quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội nhằm tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương. Mỗi tháng, cửa hàng của chị bán khoảng 10 bộ trang phục thổ cẩm cùng nhiều sản phẩm thủ công khác, mang lại nguồn thu từ 12-20 triệu đồng.
Đặc biệt, mô hình của chị còn tạo việc làm cho khoảng 15 hộ dân trong làng, giúp nhiều phụ nữ Hrê có thêm nguồn thu nhập ổn định.
Theo chị Sung, khó khăn hiện nay là sự cạnh tranh từ các sản phẩm dệt công nghiệp có mẫu mã tương tự nhưng giá thành rẻ hơn. Tuy vậy, thổ cẩm dệt thủ công vẫn có sức hút riêng bởi mỗi sản phẩm đều chứa đựng giá trị văn hóa và tâm huyết của người làm ra.
“Những khách hàng yêu thích giá trị văn hóa truyền thống vẫn lựa chọn sản phẩm dệt tay. Đó là động lực để những người làm nghề tiếp tục giữ nghề”, chị Sung chia sẻ.
Ông Nguyễn Văn Sinh, Chủ tịch UBND xã Ba Động, cho biết địa phương xác định nghề dệt thổ cẩm là giá trị văn hóa cần được bảo tồn, đồng thời khai thác để tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Thời gian qua, xã đã triển khai nhiều hoạt động bảo tồn nghề dệt thổ cẩm truyền thống, hỗ trợ truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, tổ chức trưng bày, quảng bá sản phẩm tại các chương trình văn hóa, lễ hội.
“Bảo tồn nghề dệt thổ cẩm không chỉ là giữ gìn một nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Hrê, mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế. Địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường để thổ cẩm làng Teng vươn xa hơn”, ông Sinh cho biết.
