Ảnh minh họaMột trang sách – một bước tiến của niềm tin
Trong kỷ nguyên số – nơi thông tin vừa mở ra cơ hội, vừa tiềm ẩn thách thức – việc khơi dậy và lan tỏa văn hóa đọc, nhất là trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có yếu tố tôn giáo, không chỉ nhằm nâng cao dân trí, mà còn góp phần bồi đắp niềm tin, củng cố ổn định xã hội và kiến tạo nền tảng phát triển bền vững của đất nước.
Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) được Thủ tướng Chính phủ quyết định tổ chức hằng năm nhằm tôn vinh giá trị của sách, khẳng định vai trò của văn hóa đọc trong đời sống xã hội; góp phần xây dựng xã hội học tập, phát triển con người Việt Nam toàn diện và thúc đẩy lan tỏa tri thức trong cộng đồng.
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định: phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng của đất nước; trong đó, phát triển văn hóa đọc, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân cách con người Việt Nam là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, gắn với mục tiêu xây dựng xã hội học tập và phát triển bền vững.
Ở những bản làng vùng cao, nơi ánh điện còn chập chờn, nơi sóng internet chưa phủ kín, một cuốn sách đôi khi là “cửa sổ duy nhất” mở ra thế giới rộng lớn. Ở những địa bàn có đông đồng bào tôn giáo, một trang sách đúng đắn không chỉ cung cấp tri thức, mà còn giúp mỗi người phân định rõ ràng giữa chính – tà, giữa niềm tin chân chính và những luận điệu bị bóp méo.
Bởi vậy, văn hóa đọc không đơn thuần là một thói quen, mà chính là năng lực tự bảo vệ của mỗi con người trước “biển thông tin” đa chiều, phức tạp trong kỷ nguyên số.
Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh tại Đại hội XIV của Đảng: “Phải lấy con người làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần của xã hội, xây dựng niềm tin xã hội vững chắc – đó là nguồn lực nội sinh quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.”
Thấm nhuần tinh thần đó, mỗi cuốn sách được mở ra không chỉ là sự tiếp nhận tri thức, mà còn là một bước tiến bền bỉ trong hành trình bồi đắp niềm tin, củng cố nền tảng tinh thần xã hội và làm vững chắc hơn “thế trận lòng dân” ngay từ gốc.
Khi văn hóa đọc trở thành “lá chắn mềm” của quốc gia
Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, sức mạnh của Việt Nam không chỉ được tạo dựng từ tiềm lực kinh tế hay sức mạnh quân sự, mà còn bắt nguồn từ ý chí, tri thức và niềm tin của Nhân dân. Chính nền tảng tinh thần ấy đã giúp dân tộc ta vượt qua mọi thử thách, giữ vững độc lập, chủ quyền và bản sắc.
Ngày nay, khi không gian mạng trở thành một “mặt trận mới” – nơi thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có – thì sách, với giá trị tri thức chuẩn mực và chiều sâu tư tưởng, chính là một trong những “lá chắn mềm” hiệu quả nhất trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của xã hội.
Văn hóa đọc, khi được khơi dậy và lan tỏa đúng hướng, sẽ góp phần: Giúp người dân hiểu đúng, hiểu sâu chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; Tăng cường khả năng phân biệt thật – giả, đúng – sai trong dòng chảy thông tin đa chiều; Chủ động phòng ngừa, từ sớm, từ xa các nguy cơ bị kích động, lôi kéo, nhất là trên không gian mạng.
Đặc biệt, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có yếu tố tôn giáo, nơi tính cộng đồng cao, niềm tin giữ vai trò nền tảng, thì văn hóa đọc càng trở thành một công cụ “mềm nhưng sâu, lặng nhưng bền”, góp phần củng cố ổn định và tăng cường đồng thuận xã hội từ gốc.
Chuyển đổi số – đưa tri thức vượt qua mọi rào cản
Chưa bao giờ cơ hội tiếp cận tri thức lại rộng mở như trong kỷ nguyên số hiện nay. Chỉ với một thiết bị thông minh, thông qua thư viện số, nền tảng đọc trực tuyến hay các không gian học tập số, hàng triệu đầu sách có thể đến với người dân ở bất kỳ đâu, kể cả những vùng sâu, vùng xa.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không chỉ là “có sách để đọc”, mà quan trọng hơn là đọc gì và đọc như thế nào. Nếu thiếu định hướng và “bộ lọc văn hóa”, không gian số có thể trở thành môi trường lan truyền thông tin sai lệch, lệch chuẩn, thậm chí độc hại. Vì vậy, phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên số cần được triển khai đồng bộ, gắn với: Định hướng nội dung chuẩn mực, phù hợp với hệ giá trị văn hóa và định hướng tư tưởng của Đảng; Xây dựng môi trường đọc lành mạnh, nhân văn, giàu tính giáo dục; Nâng cao năng lực tiếp nhận, chọn lọc và xử lý thông tin của người dân.
Khi đó, chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ, mà thực sự trở thành đòn bẩy nâng cao dân trí, bồi dưỡng bản lĩnh và xây dựng một xã hội học tập, tự cường trong kỷ nguyên mới.
Từ phong trào đọc sách đến kiến tạo xã hội học tập
Một xã hội thực sự vững mạnh không phải là xã hội có nhiều khẩu hiệu, mà là xã hội có nhiều con người biết đọc, biết nghĩ và biết hành động đúng. Vì vậy, phát triển văn hóa đọc không thể dừng lại ở những hoạt động mang tính phong trào, thời điểm, mà phải trở thành một quá trình bền bỉ, có chiều sâu và lan tỏa rộng khắp.
Trên thực tế, văn hóa đọc cần được định hình và nuôi dưỡng như: Một phong trào thường xuyên, liên tục trong mỗi cơ quan, đơn vị; Một thói quen tự nhiên, bền vững trong mỗi gia đình; Một chuẩn mực văn hóa trong đời sống xã hội hiện đại. Trong đó, đội ngũ cán bộ, đảng viên giữ vai trò hạt nhân – đọc trước, hiểu sâu, làm gương, từ đó lan tỏa tinh thần học tập, khát vọng tri thức đến quần chúng Nhân dân.
Khi văn hóa đọc trở thành nếp sống, tri thức sẽ không còn là tài sản của số ít, mà trở thành sức mạnh chung của toàn xã hội. Và từ sức mạnh ấy sẽ hình thành niềm tin – nền tảng vững chắc nhất bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước.
Giữ lửa tri thức – giữ vững tương lai
Trong kỷ nguyên mới, cạnh tranh không chỉ là cạnh tranh về kinh tế hay công nghệ, mà sâu xa hơn là cạnh tranh về tri thức và niềm tin xã hội.
Một dân tộc ham đọc sách là một dân tộc có bản lĩnh, không dễ bị dẫn dắt. Một cộng đồng có văn hóa đọc là một cộng đồng có khả năng tự đứng vững trước những biến động phức tạp của thời đại.
Bởi vậy, phát triển văn hóa đọc, đặc biệt trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có yếu tố tôn giáo, không chỉ là nhiệm vụ văn hóa, mà là một lựa chọn chiến lược nhằm: Bồi đắp “thế trận lòng dân” từ gốc; Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng; Kiến tạo tương lai bằng tri thức, bản lĩnh và niềm tin.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng chuyển sang không gian tri thức và thông tin, việc xây dựng một xã hội học tập, một cộng đồng có năng lực tự miễn dịch trước thông tin sai lệch không chỉ là yêu cầu phát triển, mà còn là yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Ngọn lửa đọc sách, dù âm thầm và lặng lẽ, nhưng nếu được khơi dậy trong từng con người, từng gia đình, từng cộng đồng… sẽ hội tụ thành ánh sáng lớn – soi đường cho dân tộc Việt Nam vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới, tự tin, tự cường và bền vững.
