Kiệt tác ma nhai 18 vị La Hán: Báu vật quốc gia trong lòng núi Cố đô
Mang giá trị nghệ thuật đặc sắc, bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán trong động Liên Hoa tại phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Danh hiệu này không chỉ khẳng định những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của hiện vật, mà còn góp phần tôn vinh kho tàng di sản Phật giáo Việt Nam.
Minh chứng đặc sắc cho nghệ thuật Phật giáo
Không chỉ là hiện vật độc bản có niên đại thời Trần, bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán còn là minh chứng tiêu biểu cho nghệ thuật Phật giáo và kỹ thuật chạm khắc trên đá của người Việt cách đây nhiều thế kỷ.
Ẩn mình dưới chân núi Cô Phong, động Liên Hoa thuộc chùa Phong Phú là điểm đến mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa Phật giáo. Theo sử sách, ngôi chùa được hình thành từ thời vua Đinh Tiên Hoàng (thế kỷ X), trong khi bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán được xác định có niên đại thời Trần. Đây là một trong những di sản nghệ thuật đặc sắc còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn đến ngày nay.
Điểm đặc biệt của bộ tranh là toàn bộ 18 hình tượng La Hán được khắc trực tiếp trên vách đá tự nhiên trong lòng động. Đây là hiện vật độc bản, duy nhất hiện biết ở Việt Nam, đồng thời là tư liệu quý phản ánh tư duy mỹ thuật, tín ngưỡng và nghệ thuật Phật giáo thời Trần.
Bộ tranh gồm 18 bức với kích thước không hoàn toàn đồng nhất, trong đó bức lớn nhất cao khoảng 93 cm, bức nhỏ nhất cao 67 cm; chiều ngang dao động từ 45 - 57 cm.
Mỗi bức tranh khắc họa một vị La Hán với thần thái, tư thế và cử chỉ riêng biệt: Người ngồi kiết già trên phiến đá, người chống gậy, nâng tràng hạt, kết ấn hoặc buông tay tự tại.
Sự khác biệt trong tạo hình cùng bối cảnh thiên nhiên được chạm khắc đã tạo nên giá trị nghệ thuật độc đáo, phản ánh trình độ điêu khắc tinh xảo của các nghệ nhân xưa.
Tư liệu quan trọng để nghiên cứu lịch sử Phật giáo
Theo các nhà nghiên cứu, đây là bộ hình tượng La Hán có niên đại sớm nhất và cổ nhất còn tồn tại ở Việt Nam. Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mỗi bức tranh khắc còn là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu lịch sử Phật giáo, mỹ thuật và văn hóa thời Trần.
Toàn bộ 18 bức tranh khắc được bố trí thành hai cụm đối xứng trên hai vách đá trong động, mỗi bên gồm 9 bức. Cách sắp đặt hài hòa cùng không gian thờ tự với Phật điện, tượng Trấn Vũ Thiên Tôn và các pho tượng Địa Tạng đã tạo nên một tổng thể linh thiêng, huyền bí, hiếm gặp trong kiến trúc Phật giáo Việt Nam.
Trải qua hàng trăm năm, bộ tranh chịu ảnh hưởng của thời gian và các yếu tố tự nhiên như rêu mốc, vi sinh vật, kết tinh muối, phong hóa cùng những tác động cơ học từ con người. Một số chi tiết đã bị mài mòn, bong tróc hoặc mờ nét, đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Tháng 2/2026, bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán trong động Liên Hoa chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia. Danh hiệu này không chỉ khẳng định giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của hiện vật, mà còn góp phần tôn vinh kho tàng di sản Phật giáo Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội để Ninh Bình tiếp tục quảng bá hình ảnh vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và tâm linh.
