Ảnh: minh hoạ Trong vòng xoáy thông tin độc hại
Mạng xã hội, vốn được xem là cầu nối giữa con người với nhau, nay đang trở thành một “bãi rác” khổng lồ của những nội dung phản cảm, dung tục, kích động bạo lực. Chỉ cần một cú click chuột hay vuốt màn hình, hàng loạt video giật gân, gây sốc lập tức hiện ra, tiếp cận hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn.
Không chỉ dừng lại ở việc gây tò mò nhất thời, những nội dung xấu độc này còn len lỏi vào tâm lý người xem, đặc biệt là giới trẻ. Chúng bào mòn những giá trị đạo đức truyền thống, làm lệch chuẩn hành vi và đẩy nhiều thanh thiếu niên vào các vòng xoáy nguy hiểm như bạo lực, nghiện mạng xã hội hay thậm chí là lừa đảo. Trong bối cảnh này, nhiều quốc gia đã có những biện pháp quyết liệt nhằm kiểm soát tình trạng trên, song tại Việt Nam, vấn đề này vẫn đang là một bài toán đầy thách thức.
Hằng ngày, không khó để bắt gặp những video có nội dung phản cảm trên Facebook, TikTok hay YouTube. Đó có thể là những đoạn clip ngắn khoe thân quá đà, những cuộc cãi vã, đánh nhau được dàn dựng để câu kéo sự chú ý, hay những phát ngôn thô tục, kích động gây tranh cãi. Nguy hiểm hơn, không ít nội dung này lại được tung hô như một “trào lưu”, thu hút hàng triệu lượt xem và bình luận.
Hệ lụy đầu tiên và dễ thấy nhất là sự thay đổi về nhận thức và hành vi của người trẻ. Theo một khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, hơn 60% thanh thiếu niên từng tiếp xúc với nội dung không lành mạnh trên mạng xã hội. Khi những hành vi lệch chuẩn được lặp đi lặp lại trong các video, chúng vô tình trở thành điều bình thường trong mắt giới trẻ. Những thử thách nguy hiểm như đánh nhau để câu view, lột đồ bạn bè để trêu đùa, hay bôi nhọ người khác chỉ để tăng lượt tương tác đã dần trở thành xu hướng đáng báo động.
Cùng với đó, mạng xã hội còn gây ra những tổn thương tâm lý nghiêm trọng. Nghiên cứu của Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ chỉ ra rằng, việc tiếp xúc liên tục với nội dung tiêu cực làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm ở thanh thiếu niên lên đến 30%. Nhiều em nhỏ bị ám ảnh bởi những thông tin tiêu cực, rơi vào trạng thái hoảng loạn, mất niềm tin vào cuộc sống, thậm chí tự cô lập bản thân. Không ít trường hợp đau lòng đã xảy ra khi trẻ em bị lôi kéo tham gia vào các thử thách nguy hiểm trên mạng, dẫn đến hậu quả không thể lường trước.
Bên cạnh tác động đến tâm lý, các video giật gân còn trở thành công cụ để những kẻ xấu lợi dụng, dụ dỗ người dùng vào các cạm bẫy lừa đảo. Báo cáo của Bộ Công an cho thấy hơn 70% các vụ lừa đảo trực tuyến có liên quan đến hình thức quảng cáo, video câu view trên mạng xã hội. Nhiều thanh thiếu niên vì tò mò mà tham gia các hình thức cá cược online, ứng dụng đầu tư giả mạo, dẫn đến mất tiền, nợ nần. Một số em còn bị lôi kéo vào các đường dây tội phạm mạng, vô tình trở thành công cụ phục vụ cho những hoạt động phi pháp.
Nhìn từ các nước
Trước nguy cơ từ những nội dung độc hại, nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng các biện pháp mạnh tay để kiểm soát không gian mạng và bảo vệ người dùng.
Tại Liên minh châu Âu, Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) yêu cầu các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok phải gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ. Nếu không thực hiện, họ có thể bị phạt tới 6% doanh thu toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc thực hiện kiểm duyệt chặt chẽ với hệ thống “Tường lửa Vạn lý trường thành”, yêu cầu các nền tảng như Douyin – phiên bản TikTok tại Trung Quốc – xóa bỏ ngay lập tức những nội dung vi phạm chuẩn mực đạo đức. Tại Hàn Quốc, luật an ninh mạng cho phép nạn nhân của nội dung bôi nhọ yêu cầu gỡ bỏ video trong vòng 3 giờ.
Song song với các chế tài nghiêm khắc, nhiều quốc gia cũng chú trọng đến việc nâng cao nhận thức của người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Nhật Bản và Đức đã đưa giáo dục số vào chương trình học, giúp học sinh nhận diện và phòng tránh nội dung độc hại. Tại Hoa Kỳ, các trường học triển khai khóa học về văn hóa ứng xử trên không gian mạng, giúp thanh thiếu niên hiểu rõ tác động của nội dung trên Internet và sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm.
Giải pháp nào cho Việt Nam?
Trước thực trạng bùng phát thông tin xấu độc, Việt Nam cần có những giải pháp đồng bộ để kiểm soát chặt chẽ không gian mạng.
Việc đầu tiên cần làm là siết chặt quản lý đối với các nền tảng mạng xã hội. Các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube cần có trách nhiệm kiểm duyệt nội dung kỹ lưỡng hơn, đồng thời nhanh chóng gỡ bỏ những video vi phạm. Cần có chế tài mạnh để xử lý các trường hợp cố tình dung túng nội dung độc hại, tương tự như cách mà Liên minh châu Âu đang thực hiện.
Bên cạnh đó, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào kiểm duyệt nội dung là một giải pháp khả thi. AI có thể giúp phát hiện và chặn sớm các video vi phạm ngay khi chúng vừa xuất hiện, tránh để lan rộng. Một số quốc gia đã triển khai hệ thống AI giám sát và tự động cảnh báo nội dung vi phạm, Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi và áp dụng công nghệ này vào thực tế.
Ngoài ra, nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, cũng là một yếu tố quan trọng. Nhà trường cần đưa giáo dục số vào giảng dạy sớm, giúp học sinh hiểu rõ các nguy cơ từ không gian mạng và có kỹ năng phòng tránh. Phụ huynh cũng cần đồng hành cùng con cái, kiểm soát nội dung mà trẻ tiếp cận trên mạng, hướng dẫn các em sử dụng Internet một cách an toàn và có chọn lọc.
Cộng đồng trách nhiệm
Mạng xã hội là một con dao hai lưỡi. Nếu không có sự kiểm soát, nó có thể trở thành “quả bom nổ chậm”, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cả cá nhân và xã hội. Việc làm sạch không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng.
Chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ, chúng ta mới có thể tạo ra một môi trường mạng trong sạch, văn minh, bảo vệ thế hệ trẻ khỏi những cạm bẫy nguy hiểm đang rình rập trên không gian số.
