9 loài hoa thơm trong nghi lễ tắm Bà

Cùng với Lễ khai hội và Lễ phục hiện rước tượng Bà Chúa Xứ núi Sam, Lễ tắm Bà (lễ Mộc Dục) là nghi lễ thiêng liêng, tín ngưỡng độc đáo trong Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam hằng năm tại An Giang.

Lễ tắm Bà năm nay diễn ra lúc 24 giờ ngày 8/6 đến rạng sáng 9/6 (nhằm 24h đêm 23/4 đến rạng sáng ngày 24/4 Âm lịch).

Để chuẩn bị cho Lễ tắm Bà, người dân bắt đầu với hoạt động nấu nước tắm Bà - một công việc đòi hỏi sự chỉn chu, thành kính và mang nhiều ý nghĩa tâm linh.

Nước dùng để tắm Bà được nấu trong những chiếc nồi đồng lớn khá tinh xảo. Theo quan niệm dân gian, nguồn nước sử dụng phải là nước khoáng, hoặc nước đóng bình để bảo đảm sự tinh khiết.

Quá trình hoàn thành mẻ nước đầu tiên, thường kéo dài hơn 2 giờ đồng hồ. Trong lúc nước được đun sôi, thì mọi người sẽ chuẩn bị các loại hoa thơm để đưa vào nồi nước tắm Bà.

Trong 9 loại hoa được sử dụng trong nghi lễ có một số loại hoa tiêu biểu như: Sen, hồng, cúc, lay-ơn, điệp… Mỗi loài hoa mang một hương sắc riêng, hòa quyện tạo nên mùi thơm thanh khiết, lan tỏa khắp khu vực chuẩn bị lễ.

Khi nước sôi, các loại hoa được cho vào nồi, tạo nên hỗn hợp nước thơm đặc biệt dùng cho nghi thức tắm Bà. Người dân địa phương quan niệm rằng, mọi công đoạn đều phải được thực hiện cẩn trọng để thể hiện sự tôn kính đối với Chúa Xứ Thánh Mẫu.

Sau phần dâng hương của các cấp chính quyền, các thành viên Ban Quản trị lăng miếu núi Sam, Hội Quý tế, Tổ tắm Bà, Tổ tắm Cô, Tổ tắm Cậu… tiếp tục thực hiện nghi thức dâng hương theo nghi lễ truyền thống.

Khi Lễ tắm Bà chính thức bắt đầu, thì bức màn nhung trước tượng Bà từ từ khép lại. Theo đó, hàng nghìn người phía ngoài cũng đồng loạt chắp tay khấn nguyện trong khoảnh khắc thiêng liêng. Suốt thời gian diễn ra nghi lễ, không gian trong miếu trở nên trầm mặc, yên tĩnh và thành kính.

Sau khoảng một giờ đồng hồ, nghi thức hoàn tất. Bức màn nhung từ từ mở ra, tượng Chúa Xứ Thánh Mẫu xuất hiện với sắc diện rực rỡ, uy nghi. Nhiều người dân và du khách thành tâm cầu nguyện cho quốc thái dân an, gia đạo bình an, công việc thuận lợi và gặp nhiều may mắn.

9 loại hoa dùng để nấu nước trong Lễ tắm Bà. (Ảnh: Trung Phạm)

Huyền bí truyền thuyết Bà Chúa Xứ núi Sam

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Tuy nhiên, xung quanh nguồn gốc pho tượng Bà Chúa Xứ vẫn tồn tại nhiều truyền thuyết mang màu sắc huyền bí, được người dân lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo tư liệu của Ban Quản trị Lăng, Miếu núi Sam có ghi lại, cách đây khoảng 200 năm, tượng Bà Chúa Xứ ngự trên núi Sam. Một hôm, có nhóm người chuyên quấy nhiễu vùng biên lên núi nhìn thấy pho tượng và nảy sinh ý định xấu. Chúng cùng nhau khiêng tượng xuống núi, nhưng đi được một đoạn thì pho tượng bỗng nặng trĩu, không thể nhấc lên được. Tức giận, một tên trong nhóm đã đập phá làm gãy tay trái của pho tượng. Ngay sau đó, người này bị Bà trừng phạt.

Từ đó, Bà thường hiện về tự xưng là Chúa Xứ Thánh Mẫu, dạy người dân cách lập miếu thờ để phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, tránh giặc cướp và dịch bệnh.

Thấy sự linh ứng, người dân quyết định khiêng tượng Bà về thờ cúng. Tuy nhiên, dù có nhiều thanh niên cường tráng, pho tượng vẫn không hề lay chuyển. Sau đó, Bà “đạp đồng” cho biết, cần 9 cô gái đồng trinh lên khiêng tượng.

Điều kỳ lạ là, khi 9 cô gái cùng khiêng, pho tượng bỗng trở nên nhẹ nhàng và được đưa xuống núi dễ dàng. Nhưng khi đến vị trí miếu Bà hiện nay, tượng lại trở nên nặng trịch, không thể nhấc lên được nữa. Người dân tin rằng, Bà muốn ngự tại đây, nên lập miếu thờ. Ngày hôm đó là 25 tháng Tư âm lịch và về sau được chọn làm ngày “Lễ vía Bà”.

Từ đó đến nay, ngày càng xuất hiện nhiều câu chuyện huyền bí xoay quanh sự linh thiêng của Bà Chúa Xứ. Trong dân gian lưu truyền không ít chuyện về việc Bà trị tội kẻ gian, hay phù hộ người nghèo khó.

Một trong những câu chuyện nổi tiếng đang được lưu truyền, là việc tên trộm đột nhập vào miếu lấy vàng đeo trên tượng Bà. Sau khi lấy trộm xong, đối tượng tìm cách thoát ra ngoài, nhưng loay hoay mãi vẫn không thể rời khỏi khu vực miếu và cuối cùng bị phát hiện, bắt giữ.

Sau đó, có người lại kể rằng, Bà “đạp đồng” cho biết, khi phát hiện tên trộm, Bà định bẻ cổ để trừng trị, nhưng tìm mãi không thấy cổ tên trộm đâu, chỉ thấy hai cái chân chổng ngược lên trời. Hóa ra tên trộm đã “trồng cây chuối” để tránh bị Bà trừng phạt.

Bên cạnh những câu chuyện mang màu sắc huyền bí, còn có hàng ngàn truyền thuyết về việc Bà linh ứng phù trợ người nghèo, giúp người làm ăn thuận lợi, mua may bán đắt hay cầu được ước thấy nếu thành tâm khấn nguyện.

Chính niềm tin ấy, đã khiến Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam trở thành điểm hành hương lớn của cả nước, thu hút hàng triệu lượt người từ khắp nơi tìm về lễ bái mỗi năm.

Khai hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam 2026: Lan tỏa giá trị di sản văn hóa

Lễ rước Bà Chúa Xứ Núi Sam thu hút cả "biển người"