Lục Hồn vượt mốc 99% biết chữ, vẫn lo bài toán tái mù
Từ hơn 500 người trong độ tuổi 15 - 60 chưa biết chữ, Lục Hồn (Quảng Ninh) đã nâng tỷ lệ biết chữ lên hơn 99%. Nhưng ở vùng cao này, giúp người dân biết đọc, biết viết mới chỉ là bước đầu; làm sao để con chữ không bị quên mới là bài toán lâu dài.
Biết chữ, không còn phải nhờ người khác
Với chị Tằng Nhì Múi, người dân thôn Ngàn Phe, trước đây ngay cả việc tự điền một tờ đơn cũng là trở ngại. Không biết chữ, chị thường phải nhờ người thân hoặc cán bộ xã viết giấy tờ, đọc giúp các thông báo.
Mọi thứ dần thay đổi sau khi chị tham gia lớp xóa mù chữ do địa phương tổ chức.
“Đến nay, tôi đã biết đọc, biết viết. Giờ tôi có thể tự đi làm giấy tờ, đọc thông báo của thôn, của xã. Tôi thấy tự tin hơn rất nhiều”, chị Múi chia sẻ.
Với anh Tằng Văn Định, ở thôn Lục Nà, thay đổi dễ nhận thấy nhất nằm ngay trên chiếc điện thoại hằng ngày. Anh đã có thể tự đọc tin nhắn của giáo viên, theo dõi việc học của con mà không cần nhờ người khác.
“Trước đây, có tin nhắn của cô giáo tôi thường phải nhờ người đọc. Giờ tôi có thể tự đọc và biết con mình học hành thế nào”, anh Định nói.
Lục Hồn là xã vùng cao, biên giới, nơi đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ... chiếm hơn 98% dân số.
Năm 2023, toàn xã có khoảng 500 người trong độ tuổi 15 - 60 chưa biết chữ. Đến năm 2024, con số này giảm còn hơn 350 người.
Trong 3 năm 2024 - 2026, địa phương mở 7 lớp xóa mù chữ tại các thôn, bản với 134 học viên, tỷ lệ hoàn thành chương trình đạt trên 84%.
Đến nay, tỷ lệ người biết chữ trong độ tuổi 15 - 60 đã vượt 99%, giúp địa phương đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2.
Kết quả này đánh dấu một bước tiến đáng kể. Nhưng khi các lớp học kết thúc, một bài toán khác lại đặt ra: làm thế nào để người dân tiếp tục đọc, viết và không tái mù chữ.
Học chữ đã khó, giữ chữ còn khó hơn
Hiện Lục Hồn vẫn còn 27 người mù chữ mức độ 1 và gần 300 người mù chữ mức độ 2. Nhóm chưa biết chữ hoặc có nguy cơ tái mù chữ chủ yếu là phụ nữ trung niên và người cao tuổi, chiếm hơn 65%.
Với nhiều người dân vùng cao, học được chữ đã khó, duy trì thói quen đọc và viết thường xuyên còn khó hơn. Ban ngày bà con lên nương, vào rừng, làm thuê; tối về lại bận công việc gia đình. Nếu ít có cơ hội sử dụng chữ, kiến thức vừa học rất dễ mai một.
Thầy giáo Hoàng Văn Mười, người trực tiếp giảng dạy các lớp xóa mù chữ tại Lục Hồn, cho biết trình độ và hoàn cảnh của học viên rất khác nhau. Có người từng đi học nhưng đã quên nhiều, có người gần như phải bắt đầu từ những nét chữ đầu tiên.
“Để tự tay viết được họ và tên của mình là cả một quá trình cố gắng. Rồi họ tự ngồi ngắm nghía từng nét chữ của chính mình, lúc ấy tôi cũng thấy vui lây”, thầy Mười chia sẻ.
Theo thầy Mười, một trong những khó khăn lớn nhất là duy trì sĩ số. Học viên vừa học vừa phải lo sản xuất, công việc gia đình, trong khi địa hình vùng cao khiến việc đi lại không thuận lợi.
Ông Voòng Sinh Quý, Trưởng thôn Ngàn Phe, cho biết thôn có 158 hộ, số người chưa biết chữ còn khoảng 10%, chủ yếu là người cao tuổi trước đây không có điều kiện đến trường.
Mỗi khi địa phương mở lớp mới, cán bộ thôn lại đến từng nhà vận động người dân tham gia.
Cùng với việc vận động người dân đến lớp, Lục Hồn đang tìm cách tạo môi trường để con chữ tiếp tục được sử dụng trong đời sống hằng ngày.
Tại nhiều thôn, bản, các “tủ sách cộng đồng” được đặt ở những nơi người dân dễ tiếp cận, mỗi tủ có khoảng 60 - 100 đầu sách. Một số hoạt động như câu lạc bộ đọc sách, viết chữ cũng được tổ chức nhằm giúp người mới biết chữ có cơ hội luyện tập thường xuyên.
Người dân còn được hướng dẫn những kỹ năng số cơ bản như đọc thông báo trên điện thoại, gửi tin nhắn tiếng Việt có dấu, tra cứu thông tin phục vụ sản xuất.
Những thao tác tưởng như đơn giản lại tạo thêm môi trường để người mới thoát mù chữ tiếp tục đọc và viết sau khi lớp học kết thúc.
Theo ông Vi Tiến Vượng, Chủ tịch UBND xã Lục Hồn, chống tái mù chữ không chỉ là tiếp tục mở lớp mà quan trọng hơn là tạo cơ hội để người dân sử dụng con chữ trong sản xuất và cuộc sống.
Thời gian tới, địa phương tiếp tục rà soát chính xác số người cần xóa mù chữ, đưa nhiệm vụ này vào chỉ tiêu thi đua hằng năm của các thôn, bản; đồng thời tăng cường tuyên truyền bằng tiếng Việt, tiếng Dao và tiếng Tày.
