Mặt trái của sân khấu khởi nghiệp Việt

Ông Nguyễn Ngọc Thủy – tức Shark Thủy, là trường hợp nổi bật nhất. Trước khi bị bắt, ông là Chủ tịch Egroup, đồng thời là gương mặt khách mời quen thuộc tại Shark Tank. Nhưng từ 2024 đến nay, có hàng loạt cáo buộc nhắm về phía ông: lừa đảo chiếm đoạt tài sản, sử dụng cổ phần “khống”, huy động vốn trái phép, và tội đưa hối lộ.

Theo kết quả điều tra, từ năm 2015 đến 2023, ông Thủy cùng đồng phạm được xác định có hành vi sử dụng cổ phần không thật của Egroup để huy động vốn từ nhà đầu tư. Mỗi khi người dân đặt vấn đề, phía đơn vị liên quan lại phản hồi rằng đó là hoạt động “cá nhân” sau khi đã rời ghế shark hoặc không liên quan đến chương trình.

Năm 2024, ông Phạm Văn Tam, hay còn gọi là shark Tam - Cựu Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Tập đoàn Asanzo) bị khởi tố về tội “Trốn thuế”, theo khoản 3 điều 200 Bộ luật Hình sự.

Ngoài ra, ông Tam còn bị cáo buộc sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế nhằm mục đích trốn số tiền thuế phải nộp gần 15,8 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Hòa Bình – Shark Bình, doanh nhân công nghệ, Chủ tịch NextTech, từng nổi danh trong cộng đồng startup. Nhưng gần đây, tên ông gắn liền với AntEx, một dự án tiền ảo gây tranh cãi. Trước khi mọi chuyện bùng nổ, ông Bình từng công bố đầu tư 2,5 triệu USD qua quỹ Next100Blockchain cho AntEx; đồng thời đóng vai trò cố vấn chiến lược. 

Nhưng chỉ trong thời gian ngắn, token AntEx lao dốc, mất tới 99% giá trị, trang web dự án và các kênh truyền thông chính thức dần chìm. Khi dư luận dồn sức chất vấn, Shark Bình lên tiếng rằng, ông cũng là nạn nhân, vì đội ngũ kỹ thuật thực tế đã tháo chạy, khiến ông bị mang tiếng. 

Với Shark Bình, dự án AntEx thất bại và lời thanh minh “tôi cũng là nạn nhân” khiến người ta đặt dấu hỏi: đâu là ranh giới giữa trách nhiệm và trốn tránh? Đến nay, các cơ quan điều tra đã đưa AntEx vào “vòng điều tra”.

Người ta từng xem Shark Tank Việt Nam như sân khấu của những doanh nhân - nơi “cá mập đầu tư” trở thành biểu tượng cho khát vọng làm giàu và niềm tin vào trí tuệ Việt. Nhưng khi hàng loạt shark sa lầy vào vòng lao lý, bức màn hào quang ấy rách toạc. Giờ đây, họ đang phản bội lại chính giá trị mà mình từng đại diện. 

Khi những người từng ngồi ghế giám khảo rao giảng về liêm chính, dám nghĩ dám làm, lại bị khởi tố vì trốn thuế, lừa đảo hay thao túng tài chính. Người xem nhận ra: phía sau lời khuyên về khởi nghiệp là những toan tính quyền lực, lợi ích và cả sự ngạo mạn của những kẻ từng được coi là hình mẫu thành công.

Khi những cá nhân từng được xem là “thầy truyền cảm hứng” bỗng trở thành tâm điểm của scandal, hệ lụy lan rộng là niềm tin của công chúng, startup và nhà đầu tư bị lung lay. Người trẻ từng mơ nhận vốn shark, từng tin rằng nếu làm tốt đã vỡ mộng, khoảng cách giữa lý tưởng và hiện thực xa vời bởi những phù phiếm, những màu mè truyền thông.

Không chỉ là sự sa ngã của vài “cá mập”, những vụ việc này phản chiếu sự khủng hoảng niềm tin của công chúng, đặc biệt là người trẻ vào tầng lớp được coi là thành đạt. Một thế hệ khán giả đã từng tin rằng thành công có thể đến từ tri thức, từ ý chí và lòng kiên trì, nay chứng kiến thần tượng của mình vướng lao lý, điều họ mất không chỉ là hình mẫu, mà là cả động lực để tin rằng sự chính trực vẫn còn chỗ đứng trong môi trường kinh doanh.

Đầy rẫy chương trình truyền hình, gameshow chứ chưa nói tới những chương trình có vẻ nghiêm túc, định hướng giới trẻ như Shark tank, chỉ cần có scandal, đã phải xin lỗi công khai, tìm cách khắc phục, thay đổi. Nhưng chương trình Shark tank thì vẫn cứ hồn nhiên im lặng như chưa có chuyện gì xảy ra. 

Khi sân khấu khởi nghiệp biến thành trò trình diễn, người trẻ sẽ học được gì với tư duy “làm giàu” có thể quan trọng hơn “làm đúng”, tương lai của kinh doanh Việt Nam sẽ chỉ toàn những “cá mập” bơi trong vùng nước đục – nơi đạo đức bị coi là vật cản, và niềm tin của xã hội dần chìm xuống? Một nền khởi nghiệp không thể lớn lên từ sự giả dối.