Một năm "đưa chính quyền" đến gần đồng bào DTTS và miền núi: Phát sinh nhiều cái khó - Ghi từ cơ sở (Bài 2)
Sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bên cạnh những tác động tích cực, ở vùng DTTS và miền núi đang phát sinh một số khó khăn, vướng mắc cần nhận diện đầy đủ để có giải pháp, cơ chế điều chỉnh kịp thời
LTS: Sau 1 năm vận hành, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực, giảm đầu mối trung gian, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của chính quyền địa phương, tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng phục vụ người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở các xã vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Báo VietNamNet trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc loạt bài 3 kỳ: "Một năm "đưa chính quyền" đến gần đồng bào DTTS và miền núi", nhằm đánh giá những kết quả đạt được, những vướng mắc trong quá trình triển khai thực tiễn ở cơ sở và những giải pháp của các địa phương để bộ máy hoạt động ổn định, thông suốt, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì dân.
Cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều việc
Sau sắp xếp, tỉnh Đắk Lắk giảm từ 184 xuống còn 102 đơn vị hành chính cấp xã. Hiện nay, tại Trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công ở các xã của tỉnh Đăk Lăk, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều phần việc do thiếu nhân lực.
Ông Trần Quốc Huy - Phó Giám đốc Trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Ea Phê, tỉnh Đắk Lắk, cho biết, theo đề án vị trí việc làm, Trung tâm cần 21 người, nhưng hiện chỉ bố trí được 5 người.
Theo ông Trần Quốc Huy, công việc mới có rất nhiều mảng chưa bao giờ tiếp cận, thật sự là rất vất vả. Ông là phó Giám đốc phụ trách, còn lại 4 người khác một người phụ trách mảng khuyến nông kiêm luôn cả kế toán vì không có kế toán, những người khác cũng phải thêm nhiều mảng nữa. "Bây giờ là làm theo việc, có những thời điểm làm đến 7 - 8 giờ tối nói chung rất là đuối", ông Huy cho biết.
Thiếu cán bộ có chuyên môn sâu
Không chỉ còn thiếu về số lượng, chất lượng của đội ngũ cán bộ công chức cũng không đồng đều. Vẫn còn tình trạng bố trí cán bộ công chức chưa phù hợp chuyên môn, nhất là ở các mảng đòi hỏi chuyên môn sâu.
Tại Điện Biên, từ ngày 1/7/2025, tỉnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, giảm từ 129 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 45 xã. Việc xóa bỏ cấp trung gian giúp tinh gọn bộ máy, nhưng đồng thời làm gia tăng đáng kể khối lượng công việc tại cấp cơ sở.
Các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính, đầu tư công, giáo dục, y tế và giải quyết thủ tục hành chính đều được triển khai trực tiếp tại xã. Tuy nhiên, ở nhiều địa bàn vùng khó, rất thiếu cán bộ chuyên môn sâu trong các lĩnh vực này, đặc biệt là công nghệ thông tin. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm các lĩnh vực ngoài chuyên môn được đào tạo, ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ công việc.
Ông Cháng A Nủ - cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã Na Sang, tỉnh Điện Biên, cho biết: Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc tăng lên đáng kể và phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Dù được tập huấn nhưng việc tiếp cận toàn bộ nội dung công việc mới vẫn còn lúng túng, phải tiếp tục tìm hiểu kỹ lại nội dung, văn bản quy định, hướng dẫn. Nhiều thời điểm công việc tồn đọng, phải làm thêm ngoài giờ để bảo đảm tiến độ công việc.
Theo báo cáo của tỉnh Nghệ An, dù đạt được những kết quả tích cực, nhưng việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Nghệ An có diện tích rộng, địa hình miền núi phức tạp, dân cư phân tán; điều kiện kinh tế - xã hội giữa các vùng còn chênh lệch, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng số tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa còn hạn chế.
Một bộ phận cán bộ cơ sở, nhất là ở vùng đồng bào DTTS, còn hạn chế về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin.
Biên chế và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức giữa các địa phương còn chưa đồng đều; một số xã miền núi, vùng sâu, vùng xa thiếu cán bộ chuyên môn ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin…, trong khi cơ sở vật chất, điều kiện làm việc, chế độ chính sách thu hút cán bộ còn hạn chế.
Hạ tầng công nghệ thông tin, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống còn chưa đồng bộ; tiến độ chuyển đổi số và triển khai dịch vụ công trực tuyến ở một số địa bàn còn gặp khó khăn.
Hiện nay, nhiều địa phương còn phải xử lý khối lượng lớn tài sản công, trụ sở dôi dư sau sắp xếp trong điều kiện nguồn lực đầu tư còn hạn chế.
Cơ sở vật chất còn khó khăn
Tại xã biên giới Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, có quy mô 28 thôn, bản; diện tích tự nhiên 364,99 km2. Dân số hơn 9.730 người, trong đó, đồng bào DTTS chiếm 95,3% dân số.
Xã Dân Hóa được tạm giao 32 biên chế theo quy định (hiện tại mới có 31 biên chế), trong khi đó, đội ngũ cán bộ, công chức được điều chuyển từ nhiều đơn vị khác nhau, cần thời gian tìm hiểu, nắm bắt công việc, địa bàn công tác mới.
Ngoài ra, còn có những khó khăn khác là, hạ tầng số ở Dân Hóa chưa phát triển. Toàn xã vẫn còn 3 bản chưa có điện lưới quốc gia, gồm: Sy, Cha Cáp và K-Oóc, ảnh hưởng đến việc triển khai các dịch vụ số và ứng dụng công nghệ số.
"Thực tế tại xã miền núi, địa bàn rộng như xã Dân Hóa với 31 biên chế hiện có, rất khó để giải quyết tốt các nhiệm vụ được giao, nhiều trường hợp phải bố trí kiêm nhiệm nhiệm vụ của 3 người. Bên cạnh đó giao thông đi lại khó khăn, địa phương lại chưa có nhà công vụ nên cán bộ, công chức chưa có nơi ở ổn định, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, công việc của cán bộ công chức".
Ông Phạm Văn Bắc - Phó Chủ tịch UBND xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị
Tương tự, tại tỉnh Lào Cai, cụ thể, ở xã, phường tình trạng cán bộ, công chức phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, vừa phải làm công tác tham mưu, trực tiếp giải quyết hồ sơ cho người dân, vừa tổng hợp số liệu…, từ đó chất lượng xử lý nội dung công việc; cũng như vai trò tham mưu đều chưa được rõ nét.
Ông Nguyễn Tiến Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Bản Lầu, tỉnh Lào Cai, thông tin, hiện nay, trình độ ứng dụng công nghệ thông tin của một bộ phận cán bộ và người dân còn hạn chế; việc triển khai chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các lĩnh vực.
Ngoài ra, hệ thống máy móc, trang thiết bị của địa phương sau khi tiếp nhận hầu hết đã cũ, cấu hình không đảm bảo, không đáp ứng theo yêu cầu, thông số kỹ thuật cho hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp.
Những khó khăn, bất cập về pháp lý, áp lực đối với cán bộ cấp xã phát sinh từ thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cần được thẳng thắn nhận diện một cách toàn diện, đầy đủ, chính xác, cụ thể. Từ đó, đề xuất hoàn thiện khung pháp lý để tháo gỡ, điều chỉnh một cách kịp thời cho phù hợp với giai đoạn mới.
Thực tế cho thấy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có phạm vi tác động rộng, chưa có tiền lệ thực tiễn; trong quá trình triển khai vừa thực hiện vừa hoàn thiện cơ chế, chính sách. Chính vì vậy, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành là điều tất yếu, đòi hỏi các địa phương tiếp tục điều chỉnh, tháo gỡ để phù hợp trong giai đoạn mới.
