Múa ngựa giấy, nghi lễ đậm yếu tố tín ngưỡng của người Nùng Dín
Múa ngựa giấy là loại hình diễn xướng dân gian đặc sắc của người Nùng Dín (nhánh địa phương thuộc dân tộc Nùng) ở Lào Cai. Điệu múa mang đậm yếu tố tín ngưỡng truyền thống gắn với đời sống cộng đồng người Nùng Dín, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của đồng bào các DTTS vùng cao.
Xã Mường Khương, Pha Long, Cao Sơn, Cốc Lầu Si Ma Cai, Sinh chéng, và thôn Pờ Xì Ngài của xã Bản Xèo tỉnh Lào Cai, là nơi các bản làng của người Nùng Dín sinh sống quần tụ, đồng bào nơi đây còn lưu giữ được nhiều nét văn hoá truyền thống, trong đó nghệ thuật múa ngựa giấy, từ lâu đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống tinh thần của cộng đồng.
Không đơn thuần là một hình thức diễn xướng dân gian, đây còn là nghi lễ mang ý nghĩa kết nối giữa con người với thế giới tâm linh.
Quan niệm của người Nùng Dín về ngựa giấy
Theo quan niệm truyền thống của người Nùng Dín, ngựa giấy là phương tiện tượng trưng cho sự dẫn đường, giúp kết nối giữa cõi trần và thế giới tâm linh. Vì vậy, điệu múa thường xuất hiện trong các nghi lễ quan trọng của cộng đồng như, lễ cúng bản, lễ cầu an, lễ tạ ơn hoặc một số nghi thức tang ma truyền thống.
Trong điệu múa, hình tượng ngựa giấy được làm từ tre, giấy màu và vải, là đạo cụ trung tâm. Người thực hiện hóa thân, điều khiển con ngựa giấy di chuyển theo nhịp trống, tiếng chiêng và tiếng chuông nhỏ gắn trên đạo cụ hòa quyện tạo nên âm thanh đặc trưng, vừa gần gũi đời sống vừa mang màu sắc tâm linh sâu sắc.
Không gian diễn ra thường là sân bản hoặc khu vực tổ chức nghi lễ chung. Người tham gia di chuyển theo vòng tròn hoặc theo nhịp dẫn của nghi lễ, tạo nên hình ảnh con ngựa “sống động”, mang tính biểu tượng cao trong đời sống văn hóa của cộng đồng.
Giữ gìn múa ngựa giấy trong đời sống cộng đồng
Theo chia sẻ của người dân địa phương, múa ngựa giấy từ lâu đã gắn bó chặt chẽ với các nghi lễ truyền thống và đời sống tinh thần của đồng bào Nùng Dín. Dù đời sống hiện đại có nhiều thay đổi, cộng đồng địa phương vẫn nỗ lực gìn giữ phong tục này như một phần bản sắc văn hóa.
Tuy nhiên, nhiều bà con cũng cho biết, lớp trẻ đang ngày càng ít có cơ hội tiếp cận sâu với ý nghĩa gốc của nghi lễ, nếu không được truyền dạy đầy đủ từ thế hệ đi trước.
Từ nghi lễ truyền thống đến không gian văn hóa Lào Cai
Những năm gần đây, cùng với định hướng phát triển du lịch văn hóa, múa ngựa giấy được giới thiệu trong một số lễ hội và hoạt động giao lưu văn hóa tại địa phương.
Đây được xem là cách giúp lan tỏa giá trị di sản, đồng thời tạo thêm cơ hội để người Nùng Dín giới thiệu bản sắc văn hóa của dân tộc mình đến với cộng đồng và du khách.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, việc đưa nghi lễ vào không gian trình diễn cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo không làm mất đi yếu tố linh thiêng vốn có. Điều quan trọng nhất vẫn là giữ đúng hồn cốt của nghi lễ, tránh thương mại hóa quá mức.
Trong bức tranh du lịch văn hóa Lào Cai, vốn nổi bật với Sa Pa, Bắc Hà hay Mường Khương, có rất nhiều nét đẹp, bản sắc văn hóa của đồng bào các DTTS sinh sống trên địa bàn, như múa ngựa giấy đang được giữ gìn, lan tỏa và phát huy giá trị, góp phần nâng cao cả về vật chất và đời sống tinh thần của đồng bào.
