Mường Thàng và những lớp trầm tích văn hóa Mường
Mường Thàng - một trong bốn vùng Mường cổ nổi tiếng, vẫn lưu giữ nhiều giá trị truyền thống đặc sắc của người Mường.
Vùng đất cổ lưu giữ giá trị đặc sắc của người Mường
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, vùng đất Mường Thàng của huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình trước đây, nay thuộc tỉnh Phú Thọ.
Dù địa giới hành chính có sự thay đổi, nơi đây vẫn được biết đến là một trong bốn vùng Mường cổ nổi tiếng của xứ Mường, gồm Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động, cái nôi hình thành và lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc của dân tộc Mường.
Xã Mường Thàng có diện tích và quy mô dân số lớn, trong đó đồng bào dân tộc Mường chiếm 88,1% dân số. Hiện Mường Thàng vẫn duy trì nhiều giá trị truyền thống gắn với đời sống cộng đồng, như nhà sàn, tiếng nói dân tộc, các nghi lễ dân gian, tín ngưỡng bản địa và những hình thức sinh hoạt văn nghệ dân gian đặc sắc.
Đặc biệt, kho tàng văn học dân gian của người Mường vẫn được lưu giữ thông qua các áng Mo cổ, các làn điệu Thường rang, Bộ mẹng và sử thi "Đẻ đất - Đẻ nước".
Những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc được địa phương quan tâm thực hiện. Nhiều hoạt động tín ngưỡng, lễ hội truyền thống được duy trì thường xuyên, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần của Nhân dân.
Không gian tín ngưỡng gắn với đời sống cộng đồng
Cùng với những giá trị dân gian được lưu giữ qua nhiều thế hệ, hệ thống các cơ sở tín ngưỡng trên địa bàn cũng góp phần tạo nên nét riêng của Mường Thàng.
Trong đó, Miếu Cả Mường Thàng là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng. Đây là nơi người dân gửi gắm những ước nguyện về cuộc sống bình yên, mùa màng thuận lợi và sự no ấm của mỗi gia đình.
Miếu Cả là nơi diễn ra các nghi lễ truyền thống trong Lễ khai mùa, một nội dung quan trọng của Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Lễ hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ công lao Quốc Mẫu Hoàng Bà, Thành Hoàng làng, cùng những người có công khai phá đất đai, lập bản dựng Mường và truyền dạy nghề trồng lúa cho cư dân địa phương.
Các nghi lễ truyền thống được tổ chức trang trọng tại Miếu Cả Mường Thàng với phần cúng thần linh, Thành Hoàng, rước kiệu Quốc Mẫu Hoàng Bà từ Miếu Cả đến khu vực trung tâm lễ hội.
Trong đó, nghi thức "gọi chiêng", "giới chiêng" do các thầy Mo thực hiện, được xem là nét đặc sắc, thể hiện vai trò của chiêng Mường trong đời sống cộng đồng.
Bên cạnh phần lễ, các hoạt động dân gian như trình diễn chiêng Mường, hát Ví, Đúm, Séc Púa (sắc bùa), trình diễn trang phục dân tộc, thi mâm cơm truyền thống; tổ chức các trò chơi dân gian như ném còn, bắn nỏ, kéo co, giã gạo... tiếp tục được duy trì trong lễ hội, nhằm góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị, văn hóa tốt đẹp của đồng bào vùng đất Mường cổ trong đời sống hôm nay.
