Nghi thức "đặt bát" và dâng cơm nếp của đồng bào Khmer trong Lễ Sene Dolta
Mỗi mùa Lễ Sene Dolta, đồng bào Khmer lại lên chùa thực hiện Lễ đặt cơm nếp vắt và nghi thức "đặt bát". Đây là dịp đồng bào Khmer thành kính tưởng nhớ ông bà, tổ tiên.
Nồi xôi đỏ lửa lúc rạng sáng, gửi trọn lòng thành kính với tổ tiên
Khoảng 3 giờ sáng, tại chùa Xẻo Cạn, ấp Cạn Vàm, xã Vĩnh Hòa, tỉnh An Giang, đồng bào Khmer tập trung đông đủ để chuẩn bị cơm nếp vắt, phục vụ nghi thức đặt cơm nếp vắt tại chùa.
Ánh lửa bập bùng dưới những chiếc nồi, hương nếp thơm lan tỏa khắp không gian, tiếng chị em trò chuyện râm ran tạo nên không khí ấm áp trong buổi sớm.
Khoảng 4 giờ 30 phút, xôi chín. Mọi người quây quần, cùng vắt thành từng nắm nhỏ, tròn đều. Người thoăn thoắt chia xôi, người chỉnh sửa từng nắm cơm, người chuẩn bị các phần lễ.
“Đến mùa Sene Dolta, bà con lại rủ nhau lên chùa làm cơm nếp vắt. Ai cũng mong góp chút lòng thành để tưởng nhớ ông bà, cha mẹ đã khuất. Phong tục này được ông bà truyền lại từ lâu đời nên chúng tôi cố gắng gìn giữ, rồi chỉ dạy cho con cháu để sau này các cháu lớn lên vẫn nhớ và tiếp tục làm theo”, chị Thị Đầm, ngụ ấp Cạn Vàm, chia sẻ.
Lễ đặt cơm nếp vắt, gọi là Kan Ben, diễn ra trong 14 ngày (từ ngày 16 đến ngày cuối tháng 8 âm lịch). Trong thời gian này, con cháu dâng lễ, hồi hướng phước báu và tưởng nhớ ông bà, tổ tiên, những người đã khuất.
Sau chuỗi ngày thực hiện Kan Ben, lễ Phchum Ben - tập trung thực hiện Lễ cơm nếp vắt sẽ được tổ chức. Đây là dịp để đồng bào Khmer thực hành tín ngưỡng, gặp gỡ, thăm hỏi và vun đắp tình đoàn kết.
Mỗi nắm cơm được thành kính dâng lên mang theo ước nguyện tri ân, đồng thời thể hiện quan niệm sống coi trọng đạo hiếu của đồng bào Khmer.
Sau khi chư tăng hoàn thành nghi thức tụng kinh Tam bảo, phật tử thực hiện lễ đặt cơm nếp vắt. Đoàn người thành kính đi quanh chính điện, hay còn gọi là nhiễu Phật, 3 vòng giữa tiếng tụng kinh.
Những nắm cơm nếp được đặt hoặc rải tại các vị trí theo nghi thức địa phương, gửi gắm lòng thành và ước nguyện hồi hướng phước báu đến người đã khuất.
Hòa thượng Danh Đổng - Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Chủ tịch Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh An Giang, cho biết: Lễ Kan Ben - đặt cơm nếp vắt - đã trở thành phong tục gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và Phật giáo Nam tông Khmer. Không chỉ thể hiện lòng hiếu kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên, nghi thức này còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer.
“Để nét đẹp này được tiếp nối, cần sự hướng dẫn của chư tăng, sự gìn giữ của các gia đình và việc tạo điều kiện cho thế hệ trẻ trực tiếp tham gia, hiểu được ý nghĩa của phong tục, từ đó tự nguyện gìn giữ và phát huy truyền thống của dân tộc”, Hòa thượng Danh Đổng nhấn mạnh.
Đặt bát - Nghi thức quan trọng nhất của lễ Sene Dolta
Khoảng 10 giờ 30 phút, tại chùa Muniransay, phường Ninh Kiều, TP. Cần Thơ, đồng bào Khmer lại về chùa để chuẩn bị thực hành nghi thức “đặt bát”. Những mâm cơm, món ăn truyền thống đều được chuẩn bị chu đáo.
Đại đức Kim Tấn Tài, tại chùa Muniransay chia sẻ: "Đặt bát” là nghi thức quan trọng nhất của lễ Sene Dolta. Có thể hiểu đơn giản, đây là việc dâng cúng vật thực do chính tay người dân chuẩn bị lên chư tăng, thể hiện sự tôn kính với Đức Phật. Đồng thời, hồi hướng công đức đến các bậc sinh thành, ân nhân đã quá cố.
“Thời Đức Phật, ngài thường khất thực, đi đến đâu là người dân sẽ “đặt bát” cúng dường. Do đó, nghi thức này có nguồn gốc như vậy”, Đại đức Kim Tấn Tài giải thích.
Bà Ngô Thị Vithane, ngụ phường Tân An, TP. Cần Thơ chia sẻ: “Đến với lễ Sene Dolta, gia đình tôi thường chuẩn bị cơm và các món ăn truyền thống, đặc biệt là bánh để cúng dường. Nghi lễ quan trọng nhất là cúng cơm và “đặt bát”, qua đó thể hiện sự biết ơn với ông bà, tổ tiên đã khuất”.
Với đồng bào Khmer, việc dâng cúng còn là cách tích lũy phước đức, cầu mong gia đình hạnh phúc, mạnh khỏe, bình an.
Theo Hòa thượng Trần Sol, trụ trì chùa Muniransay, ngoài ý nghĩa tâm linh, lễ Sene Dolta còn thể hiện tinh thần đoàn kết.
Mái chùa Khmer là nơi lưu giữ văn hóa, nghệ thuật, chứa đựng những giá trị tâm linh, tín ngưỡng sâu sắc; đồng thời là nơi sinh hoạt tôn giáo và trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Bởi vậy, phần lớn các hoạt động trong dịp lễ Sene Dolta thường diễn ra tại chùa.
Giá trị của Sene Dolta vì thế không chỉ nằm ở những nghi lễ được tổ chức trang nghiêm mà còn hiện diện trong cách mỗi gia đình nhắc nhớ con cháu về cội nguồn, trong sự hướng dẫn của chư tăng và tinh thần cùng nhau gìn giữ phong tục của phum, sóc.
