Người góp phần hồi sinh làng nghề hơn 300 tuổi bên bờ sông Hương
Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề làm hoa giấy Thanh Tiên, nghệ nhân Trần Phú vẫn lặng lẽ giữ nghề, góp phần đưa sắc hoa truyền thống trở lại với đời sống và du lịch xứ Huế.
7 tuổi đã học làm hoa giấy
Qua hàng chè tàu xanh mát, ngôi nhà cổ nằm yên bình bên dòng sông Hương hiện ra với vẻ trầm mặc đặc trưng của xứ Huế. Trong căn nhà ấy, nghệ nhân Trần Phú (62 tuổi) ở làng Thanh Tiên, phường Dương Nỗ, TP. Huế vẫn ngày ngày cặm cụi làm hoa giấy.
Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, ông đã chứng kiến bao thăng trầm của làng nghề hơn 300 năm tuổi. Là thế hệ thứ ba trong gia đình làm hoa giấy, ông Trần Phú tiếp nối nghề của ông nội và cha. Năm 7 tuổi, ông bắt đầu học làm hoa, đến năm 15 tuổi đã có thể tự tay làm hoa để bán.
Nghề làm hoa giấy Thanh Tiên vốn nhiều công đoạn, đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo. Nguyên liệu phải được chuẩn bị từ nhiều tháng trước. Mùa Hè, người làm nghề đốn, chẻ tre, phơi khô, nhuộm rồi bảo quản để tránh ẩm mốc. Đọt cây sắn được bẻ về, lấy lõi làm nụ hoa; giấy, màu nhuộm và nhiều nguyên liệu khác cũng lần lượt được chuẩn bị.
Mỗi loại hoa lại có cách làm riêng, từ tạo khung, làm cánh đến nhuộm màu, kết hoa. Người thợ phải tỉ mỉ trong từng nếp gấp, từng chi tiết nhỏ. Một ngày, một nghệ nhân cũng chỉ có thể hoàn thành khoảng 15 - 20 bông hoa.
“Mỗi loại hoa có những công đoạn và kỹ thuật khác nhau nên phải mất rất nhiều thời gian mới hoàn thiện được một cành hoa”, nghệ nhân Trần Phú chia sẻ.
Có những năm tháng, nghề làm hoa giấy từng đứng trước nguy cơ mai một. Hoa chủ yếu chỉ được bán vào dịp Tết Nguyên đán, trong khi việc làm ra sản phẩm mất nhiều thời gian nhưng sức mua thấp. Người dân phải đi bộ từ làng ra bến đò, sang phố cổ Bao Vinh rồi xuôi dòng sông Hương đến chợ Đông Ba để bán hàng. Có ngày đi cả ngày cũng không bán nổi 100 bông.
“Thời đó làm được nhiều mà ít người mua. Cực quá nên rất nhiều gia đình đã bỏ nghề, chỉ còn lại vài hộ giữ gìn nghề tổ truyền của cha ông!”, ông Trần Phú nhớ lại.
Nhưng rồi du lịch phát triển, cùng những nỗ lực bảo tồn văn hóa của đại phương đã mở ra cơ hội mới cho làng nghề. Những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ dần được đánh thức. Hoa giấy Thanh Tiên không chỉ trở lại trong đời sống văn hóa, mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Huế.
Hoa giấy trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn
Để làm nên một bông hoa giấy đẹp, người thợ phải trải qua nhiều năm học nghề và rèn luyện đôi tay. Từ những thao tác đơn giản đến các kỹ thuật cầu kỳ, tất cả đều đòi hỏi sự chính xác, kiên nhẫn và cảm nhận tinh tế về màu sắc, hình dáng.
Trước đây, khi nhiều người trẻ rời làng tìm việc, những người gắn bó với nghề chủ yếu là các nghệ nhân lớn tuổi. Họ không nỡ bỏ nghề cha ông dù thu nhập không cao. Những năm gần đây, khi làng hoa giấy Thanh Tiên được biết đến nhiều hơn nhờ du lịch và các hoạt động bảo tồn văn hóa, người trẻ cũng bắt đầu trở về với nghề.
Hoa giấy Thanh Tiên giờ không chỉ được bán buôn, bán lẻ mà còn trở thành sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn du khách. Những ngôi nhà cổ và các cơ sở làm nghề trong làng trở thành điểm đến để du khách tìm hiểu quy trình làm hoa, tự tay tạo nên những sản phẩm thủ công dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân.
Hiện, làng có khoảng 10 hộ làm hoa giấy. Nhiều hộ vừa sản xuất, vừa đón khách tham quan, trải nghiệm. Nghệ nhân Trần Phú cũng vậy. Ông vừa làm hoa để giữ nghề tổ truyền, vừa hướng dẫn những người trẻ và du khách từng bước tạo nên một bông hoa giấy.
Từ một nghề từng đứng trước nguy cơ mai một, hoa giấy Thanh Tiên nay đã trở thành sinh kế và sản phẩm du lịch, góp phần đưa giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng.
Ông Nguyễn Văn Trai - Phó Chủ tịch UBND phường Dương Nỗ, cho biết, làng hoa giấy Thanh Tiên được UBND TP. Huế công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2013. Đến nay, làng nghề đã từng bước hồi sinh, tạo thêm thu nhập cho người dân và trở thành điểm đến văn hóa, trải nghiệm của du khách.
Từ những đôi tay đã đi qua hơn nửa thế kỷ, những bông hoa giấy vẫn tiếp tục được làm ra bên dòng sông Hương. Mỗi cánh hoa không chỉ mang sắc màu của một mùa Tết, mà còn lưu giữ ký ức, kỹ nghệ và một phần hồn của làng nghề hơn 300 năm tuổi.
