Người hát sử thi trên cao nguyên Ia Phí

Giữ nhịp Khan trong cuộc sống đời thường

Qua giọng kể trầm ấm, ngân vang của già làng Rơ Châm Nha, câu chuyện về chàng Duh - người anh hùng dũng cảm, thông minh, vượt qua khó khăn, đánh bại kẻ thù hung ác để giành lại hạnh phúc, giữ gìn cuộc sống bình yên, no ấm của buôn làng Gia Rai đã đưa người nghe đắm chìm vào thế giới huyền ảo của sử thi Gia Rai.

Hát kể sử thi hay còn gọi là Khan. Trong các buổi kể khan, người trong làng đến nghe rất đông. Già Nha vừa đàn kní vừa hát kể, phía dưới già trẻ, lớn bé đều chăm chú lắng nghe những sử thi như Rok và Set, truyện Dăm Duh (truyện Chàng Duh), Bya hang Jông (Công chúa và hoàng tử), Pơ pai hang Amông (Thỏ và Hổ), Pơ pai (Con thỏ)…

Anh Rơ Châm Thuân, công chức phụ trách lĩnh vực văn hóa xã Ia Phí, thông tin: Già Nha là già làng còn minh mẫn nhất, thuộc đến hơn 100 bài khan. Không chỉ vậy, già Nha còn hát rất hay các bài dân ca, biết chơi và chế tác nhiều loại nhạc cụ dân tộc như: Cồng chiêng, kní, T'rưng, bró, klông pút, ting ning...

Già Nha có cháu ngoại là Rơ Châm Tứ (SN 2009) thừa hưởng đam mê và năng khiếu về lĩnh vực này nên được già hết lòng truyền dạy để kế thừa. Ngay từ khi 9 tuổi, vào mỗi buổi tối, Tứ thường quanh quẩn bên cạnh chăm chú lắng nghe những câu chuyện ông kể, rồi ông đàn, cháu hát. 

“Con rất thích nghe ông kể chuyện, hát dân ca nên con ghi nhớ được nhiều bài kể khan của ông ngoại. Sau này, con sẽ tiếp nối ông ngoại, kể tiếp cho các bạn, cho những người yêu thích văn hóa dân tộc để cùng nhau say sưa hát kể mỗi đêm”, Rơ Châm Tứ chia sẻ.

Tuy tuổi đã cao, nhưng mỗi lần cất tiếng hát dưới ánh trăng, bên bếp lửa bập bùng cùng ghè rượu cần say đắm ấy, già Nha như thấy lại mình của thời trai trẻ, dũng cảm và phóng khoáng. Giữa buôn làng bình yên, những lời khan vẫn được cất lên đầy say mê. Với già Nha, sử thi là tiếng nói tâm linh, là hơi thở cuộc sống nơi đại ngàn, vọng về từ hàng nghìn năm lịch sử.

Điểm tựa cho buôn làng

Không chỉ là nghệ nhân đa tài, già Nha còn là già làng, Người có uy tín được người dân Mông Yố 1 tín nhiệm. Trong làng nhà ai có chuyện gì chỉ cần báo một tiếng là già lập tức có mặt. Chuyện tranh chấp dù lớn nhưng có sự can dự, khuyên giải của già cũng hóa nhỏ, đem lại sự bình yên cho làng. 

Anh Rơ Châm Viên, người dân làng Mông Yố 1, chia sẻ: Già làng, Người có uy tín Rơ Châm Nha nói là bà con tin và làm theo. Đối với dân làng, già Nha như cây đại thụ, ngọn đuốc sáng dẫn đường để bà con đoàn kết, xây dựng thôn làng ngày càng ấm no, hạnh phúc.  

Già Nha cho biết: “Mình được tín nhiệm làm già làng từ năm 1997. Công việc tuy vất vả, nhưng giúp được cho người làng là mình vui rồi. Mình thường khuyên mọi người chăm chỉ làm ăn, chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật để cùng xây dựng quê hương”.

Đặc biệt, trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, già Rơ Châm Nha đã đến từng hộ gia đình để tuyên truyền, vận động bà con nâng cao nhận thức, củng cố sự đồng thuận trong Nhân dân. 

“Mình phải giải thích cho bà con hiểu rõ bằng cả tiếng Gia Rai và tiếng phổ thông để ai cũng hiểu đây là quyền lợi và trách nhiệm của mỗi cử tri. Đồng thời, nhắc bà con không nghe theo tin đồn thất thiệt, không để kẻ xấu lợi dụng chia rẽ khối đại đoàn kết. Mình phải đi nhiều, nói nhiều để bà con nghe bằng tai, hiểu bằng cái bụng mới được", già Rơ Châm Nha chia sẻ.

Với niềm đam mê, trách nhiệm, uy tín, già Rơ Châm Nha đã được UBND tỉnh Gia Lai tặng Bằng khen vì đã có nhiều đóng góp trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc và được UBND xã Ia Phí tặng nhiều Giấy khen. Phần thưởng đặc biệt khác là người làng Mrông Yố 1 luôn dành cho già Nha sự yêu quý, kính trọng.