Người Thái giữ hồn quê xứ Nghệ giữa lòng Tây Nguyên

Mang theo hồn cốt quê nhà đến vùng đất mới

Ba thập kỷ trước, hơn 70 hộ đồng bào dân tộc Thái rời miền Tây Nghệ An đến Cao nguyên đất đỏ xây dựng kinh tế mới theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Những ngày đầu trên vùng đất mới Ea Kiết, cuộc sống của bà con đối mặt với không ít khó khăn, đất đai hoang hóa, khí hậu khác biệt, điều kiện sinh hoạt còn thiếu thốn.

Song với tinh thần đoàn kết, cần cù và ý chí vươn lên, cộng đồng người Thái ở buôn Thái đã từng bước ổn định sản xuất, phát triển kinh tế và xây dựng buôn làng ngày càng khang trang. Cùng với lao động sản xuất, việc giữ gìn văn hóa truyền thống luôn được bà con coi trọng.

Ông Vọng Văn Đồng, Người có uy tín buôn Thái khẳng định: Rời quê hương vào vùng đất mới chỉ với hai bàn tay trắng, đối mặt với không ít khó khăn, nhưng hồn cốt, bản sắc quê hương thì phải giữ. Có văn hóa thì cộng đồng mới gắn bó, buôn làng mới bền vững.

Từ nhận thức đó, các giá trị văn hóa truyền thống của người Thái đã được gìn giữ một cách tự nhiên trong đời sống thường ngày. Những điệu xòe mềm mại, múa sạp rộn ràng, tiếng chiêng Thái trầm hùng, các trò chơi dân gian như ném còn, đánh cù, chọi đá, bắn nỏ… vẫn hiện diện trong các dịp sinh hoạt cộng đồng. Ẩm thực truyền thống với cá nướng, thịt gác bếp, cơm lam, rượu cần không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là ký ức quê hương được gìn giữ qua từng thế hệ.

Điểm nhấn văn hóa đặc sắc nhất của cộng đồng người Thái ở Ea Kiết là Lễ hội Mừng lúa mới được duy trì đều đặn sau mỗi vụ thu hoạch. Đối với bà con, đây là ngày hội lớn của buôn, thể hiện lòng biết ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng bội thu và gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa cho năm tiếp theo.

Trong không gian lễ hội, phần lễ và phần hội hòa quyện chặt chẽ. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức cúng mừng lúa mới, tạ ơn tổ tiên, cầu sức khỏe và mùa màng no đủ. Phần hội lại rộn ràng sắc màu văn hóa với tiếng chiêng ngân vang, vòng xòe rộng mở, nhịp múa sạp rộn ràng đầy sức sống.

Lễ hội không chỉ là dịp để cộng đồng người Thái bày tỏ niềm tri ân mà còn là không gian giao lưu văn hóa, thu hút sự tham gia của các dân tộc anh em trong vùng. Qua đó, tình đoàn kết giữa các cộng đồng dân cư trên địa bàn ngày càng được củng cố, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở lành mạnh, giàu bản sắc.

Theo ông Lô Văn Dậu, Trưởng buôn Thái, buôn hiện có 211 hộ dân với hơn 920 nhân khẩu, trong đó người Thái chiếm trên 95%. Việc bảo tồn văn hóa không phải là hoạt động mang tính phong trào mà đã trở thành nếp sống của bà con. “Trong buôn duy trì thường xuyên các đội văn nghệ, đội chiêng, đặc biệt là đội chiêng nữ. Ban ngày chị em lao động sản xuất, tối đến lại tập trung luyện tập múa hát, may trang phục truyền thống. Đó vừa là niềm vui, vừa là trách nhiệm giữ gìn bản sắc dân tộc”, ông Dậu chia sẻ.

Trao truyền bản sắc cho thế hệ mai sau

Với cộng đồng người Thái ở Ea Kiết, văn hóa chỉ thực sự sống khi được trao truyền. Bởi vậy, việc tạo điều kiện cho thế hệ trẻ tham gia sinh hoạt văn hóa, lễ hội luôn được đặc biệt coi trọng. Trẻ em lớn lên trong tiếng chiêng, điệu múa, trong những câu chuyện về quê hương xứ Nghệ và phong tục tập quán của dân tộc mình.

Bà Nguyễn Thị Thang, 65 tuổi, thành viên đội chiêng nữ của buôn cho biết: Chúng tôi không chỉ đánh chiêng, múa hát cho vui mà còn truyền dạy lại cho con cháu. Mỗi bài chiêng, mỗi điệu múa đều gắn với lịch sử, với tổ tiên, nên phải truyền lại cho lớp trẻ hiểu và yêu.

Thế hệ trẻ buôn Thái hôm nay đang chứng tỏ vai trò là người kế tục xứng đáng. Em Kha Hằng, 25 tuổi, thành viên đội văn nghệ thanh niên chia sẻ: Từ năm 10 tuổi, em đã theo mẹ và các bà tham gia sinh hoạt văn nghệ. Đến nay, em đã thuộc nhiều điệu múa sạp. Những điệu múa giúp em hiểu hơn về nguồn cội và thấy tự hào về dân tộc mình.

Cùng với nỗ lực của cộng đồng, chính quyền địa phương luôn quan tâm, tạo điều kiện để đồng bào gìn giữ bản sắc văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Ea Kiết cho biết: Xã xác định bảo tồn văn hóa dân tộc là nền tảng để xây dựng khối đại đoàn kết. Chúng tôi khuyến khích bà con tổ chức lễ hội đúng phong tục, duy trì sinh hoạt văn hóa truyền thống, qua đó góp phần xây dựng buôn làng ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Giữa nhịp sống đổi thay của Tây Nguyên hôm nay, buôn Thái ở Ea Kiết vẫn vang lên tiếng chiêng, rộn ràng điệu xòe mỗi mùa lễ hội. Đó không chỉ là ký ức về quê hương xứ Nghệ, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc giúp cộng đồng người Thái vững vàng xây dựng quê hương mới ấm no, nghĩa tình giữa đại ngàn.