Phóng viên thường trú ở vùng cao

Không có cơ sở, không có câu chuyện để kể

Giữa thời đại 4.0, một cú click chuột có thể cho ra hàng nghìn kết quả, nhưng ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, thông tin thường ít được truyền tải đầy đủ. Thế nên những mối quan hệ với cán bộ thôn, xã, già làng, trưởng bản, giáo viên, y bác sĩ… chính là đầu mối nguồn tin kịp thời và xác thực.

Từ mạng lưới cơ sở này, phóng viên có thể nắm bắt đời sống, tâm tư, nguyện vọng của người dân, cách làm hay hoặc phát hiện những vấn đề nổi cộm, những bất cập cần phản ánh. Khi đã có thông tin nhiều chiều từ cơ sở, phóng viên dễ dàng phân tích, so sánh, kiểm chứng để đưa ra góc nhìn khách quan và thuyết phục. Quan hệ với cơ sở giúp phóng viên "đi thẳng vào ruột vấn đề".

Khi đã gắn bó với vùng sâu, vùng xa, ở một khía cạnh nhất định phóng viên là tiếng nói phản ánh cuộc sống, khó khăn của người dân đến với cấp có thẩm quyền, góp phần thúc đẩy sự thay đổi tích cực. Từ đó, uy tín cá nhân và hình ảnh của cơ quan báo chí được củng cố sau mỗi tác phẩm báo chí được gửi về.

Tôi cũng tin rằng, với mỗi phóng viên thường trú địa bàn hay khu vực của Báo Dân tộc và Phát triển, công việc làm báo đôi khi không chỉ là phản ánh mà còn là kết nối. Thông qua mạng lưới cơ sở, phóng viên có thể tổ chức truyền thông, phổ biến chính sách của Đảng, Nhà nước đến đồng bào DTTS một cách dễ hiểu, dễ tiếp nhận. Tránh thông tin sai lệch, tin đồn thất thiệt, đặc biệt ở những nơi còn hạn chế về công nghệ và trình độ dân trí.

Những câu chuyện thực sự "đắt" thường không nằm trên mặt báo cáo hành chính, mà tồn tại âm thầm trong đời sống. Thế nên, đi sâu, đi sát, song hành cùng cuộc sống của người dân là điều đương nhiên và bắt buộc của mỗi phóng viên thường trú.

Sát cánh, đồng hành và lan tỏa

Công tác tại Hà Giang - Địa đầu Tổ quốc, niềm hạnh phúc khi mỗi ngày trôi qua được cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc và cùng chung bếp lửa với đồng bào, càng giúp tôi thêm yêu nghề và yêu cả những khó khăn làm lên bản sắc của người làm báo vùng cao...

Tháng 11/2024 tôi thăm xã Lũng Thầu, huyện Đồng Văn. Phó Chủ tịch UBND xã Ly Mí Lừ tâm sự, Lũng Thầu nằm khuất sau những dãy núi chót vót mây trời, đường giao thông về đây cũng là đường cụt, nên lâu lắm rồi mới lại có một khách miền xuôi ghé thăm. Đã cận kề Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11) anh ngỏ lời mời tôi lên với Điểm trường mầm non Cá Lủng.

Năm học 2024 - 2025, Điểm trường có hai lớp, với 52 học sinh. Cô giáo Hoàng Thị Linh (sinh năm 1994) và cô giáo Sùng Thị Chở (sinh năm 1996) phụ trách Điểm trường. Mùa khô đến, nước nguồn dần cạn, mọi sinh hoạt của cô trò đều trông vào bể trữ nước mưa đã cũ phía sau nhà. Một ngày mấy bận, hai cô giáo lại bước lên hòn đá làm chân kê, cố đu người đẩy nắp bê tông nặng trịch, xách vài xô nước để cho lũ trẻ rửa mặt và làm sạch bàn chân con con đã ken đặc bùn đất trên đường đến lớp.

Khó khăn là vậy, nhưng hai cô giáo vẫn đều đặn lên lớp mỗi ngày. Lũ trẻ con vùng cao hai má đỏ hây hây như quả táo chín rất chịu khó đi học. Tôi đem kể lại câu chuyện của cô trò trong bài ghi chép: Lời ca trên đỉnh non ngàn. Với sự kết nối Báo Dân tộc và Phát triển, mùa Đông năm 2024 các em học sinh Điểm trường Cá Lủng đã được nhận nhiều món quà ý nghĩa là những téc nước, những chiếc áo ấm, những chiếc chăn bông... với tổng trị giá gần 70 triệu đồng.

Từ lâu, đồng bào dân tộc Pà Thẻn tại huyện Quang Bình, đã hình thành và lưu giữ được một kho tàng văn hóa đa dạng, phong phú trong đó nổi bật là nghề dệt thổ cẩm. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ phản ánh đậm nét đời sống tinh thần mà còn là niềm tự hào của người Pà Thẻn tại vùng đất này.

Năm 2023 từ nguồn vốn của Tiểu Dự án 1 - Dự án 9, Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I từ 2021 - 2025,  HTX dệt thổ cẩm Pà Thẻn thôn Đồng Tiến, xã Yên Thành, huyện Quang Bình được thành lập. Kể từ đó tới nay, HTX luôn duy trì hơn 60 xã viên và đã dạy nghề cho hàng chục con em tại địa phương.

Khi đọc bài viết tôn vinh văn hóa của dân tộc mình và tính hiệu quả của Tiểu Dự án trên Báo Dân tộc và Phát triển, ông Hủng Văn Sứ - Người có uy tín của địa phương đã khóc vì xúc động. Ngày tôi trở lại Yên Thành, ông ngỏ lời được xin thêm nhiều cuốn báo, để người dân địa phương trân trọng lưu giữ tại Nhà văn hóa của thôn, tại tủ sách cộng đồng của xã. Ông bộc bạch: “Từ bài báo ấy, thế hệ tiếp nối HTX dệt thổ cẩm Pà Thẻn thôn Đồng Tiến sẽ biết rõ hơn Đảng và Nhà nước đã quan tâm tới đời sống của đồng bào Pà Thẻn nhiều như thế nào”.

“Cưới vợ, tậu trâu, làm nhà...",  là câu nói của người xưa để nhắc nhớ về ba việc quan trọng của một đời người! Thế nên hôm nay tôi không lấy làm lạ khi thấy anh Sính tỉ mẩn vạch trên nền đất những con số như đang tính toán thêm một lần nữa diện tích của nền căn nhà mới, rồi anh cẩn thận kéo chiếc thước dây vạch một đường thẳng chạy dài thật mạch lạc.

Phía góc sân, chị Dua vừa đảo tay sàng gạo, chốc chốc lại nhìn chăm chú về phía chồng. Hàng xóm, láng giềng được gia đình mời phụ giúp những công đoạn thi công, xây cất, đã lục tục kéo tới, rồi ngồi chật kín quanh chiếc bàn trà. Rôm rả tiếng nói cười, rào rào tiếng hạt gạo rơi trên sàng và tiếng con gà mẹ cục cục đứng ở ngoài chực nhảy vào nhặt tấm. Những khung cảnh ấy như gợi ra trước mắt về một tương lai no ấm, một tương lai có biết bao điều đổi khác”.

Tôi thuật lại niềm vui ấy trong bài bút ký với nhan đề: Những mái ấm trên đỉnh mây bay, khi ghé thăm nhà anh Ma Chẩu Sính và chị Hoàng Thị Dua tại xã biên giới Thèn Chu Phìn, huyện Hoàng Su Phì. Anh Sính, chị Dua là một trong số rất nhiều hộ gia đình được hỗ trợ xây dựng nhà ở kiên cố từ phong trào thi đua: "Xóa nhà tạm, nhà dột nát" trên địa bàn tỉnh Hà Giang.

Cách đây ít ngày, Phó Chủ tịch UBND xã Thèn Chu Phìn - Trần Tiến Thành liên lạc cho tôi hồ hởi: Toàn xã đang triển khai xây dựng gần 50 căn nhà kiên cố cho các hộ nghèo. Sức lan tỏa của bài viết trên Báo Dân tộc và Phát triển như sự động viên, khích lệ và củng cố niềm tin của người dân biên giới vào chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước. Chỉ một bài báo thôi mà mang giá trị bằng rất nhiều buổi tuyên truyền. Bộ mặt nông thôn của Thèn Chu Phìn thay đổi có sự đóng góp của cả Báo Dân tộc và Phát triển”.

Thế đấy, ở vùng sâu, vùng xa, phóng viên của Báo Dân tộc và Phát triển không chỉ là người ghi chép hiện thực, mà còn là người bạn đồng hành với đồng bào. Và nếu không thực sự “cắm rễ” ở cơ sở, có lẽ chúng tôi sẽ dễ bị cuốn trôi giữa dòng thông tin bề mặt và đánh rơi những câu chuyện chân thật, sâu sắc – những câu chuyện đáng được lắng nghe và kể lại nhất của mỗi một người dân, mỗi một bản làng.