Quy hoạch cấp xã sau sáp nhập ở Nghệ An: Những nút thắt cần tháo gỡ
Sau sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều xã ở Nghệ An đang phải lập lại quy hoạch chung để định hình không gian phát triển mới. Tuy nhiên, thiếu kinh phí, thiếu nhân lực chuyên môn, thiếu đồng bộ với quy hoạch cấp tỉnh... đang trở thành những nút thắt cần được tháo gỡ.
Không thể chỉ cộng những mảnh ghép cũ
Sau sáp nhập, xã Nga My trở thành một trong những địa phương có diện tích tự nhiên lớn của Nghệ An, với hơn 300 km². Không gian phát triển được mở rộng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải lập lại quy hoạch chung để xác định rõ các khu chức năng, hệ thống hạ tầng, vùng sản xuất và những động lực phát triển mới.
Từ vạch xuất phát, địa phương đã gặp không ít khó khăn. Ông Lô Khăm Kha - Chủ tịch UBND xã Nga My, cho biết: Thứ nhất là thiếu nguồn kinh phí để tổ chức, cấp xã phải phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách của tỉnh. Thứ hai, trong quy hoạch của cấp huyện cũ có những bất cập do yêu cầu và tính chất thời điểm trước đây đã khác. Bây giờ nhu cầu sử dụng đất, quy hoạch các thiết chế thay đổi hoàn toàn, đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật sâu mà cán bộ xã thì chưa đáp ứng được.
Một xã miền núi sau sáp nhập có thể rộng hàng trăm km², bao gồm khu dân cư, vùng sản xuất, rừng, đất nông nghiệp, các tuyến giao thông và địa hình phức tạp. Vì vậy, quy hoạch mới không thể đơn giản là lấy các bản quy hoạch cũ rồi “ghép” lại.
Để có một đồ án quy hoạch đủ chất lượng, địa phương phải khảo sát hiện trạng, đánh giá dân cư, đất đai, hạ tầng, dự báo nhu cầu phát triển, xây dựng phương án tổ chức không gian và xác định nguồn lực thực hiện.
Trong khi đó, nhiều xã miền núi có nguồn thu tại chỗ hạn chế, năng lực cán bộ chuyên môn chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ. Câu chuyện vì thế rơi vào một vòng luẩn quẩn: Muốn có quy hoạch tốt phải có đơn vị tư vấn đủ năng lực; muốn thuê tư vấn phải có kinh phí, trong khi nguồn lực của xã lại không đủ. Còn cán bộ xã thì chưa kham nổi.
Ở xã Yên Na, Chủ tịch UBND xã Thái Lương Thiện cho biết, địa phương đang triển khai quy hoạch chung, dự kiến hoàn thành vào cuối quý III/2026. Một trong những vấn đề lớn được địa phương quan tâm là quỹ đất dành cho phát triển đất ở, thương mại - dịch vụ và xây dựng các thiết chế văn hóa sau khi sáp nhập thôn, bản.
Không chỉ thiếu quỹ đất, địa hình còn đặt ra yêu cầu phải tính toán kỹ khả năng tiếp cận giao thông, phòng chống thiên tai, bố trí dân cư và đầu tư hạ tầng. Điều đó cho thấy, quy hoạch sau sáp nhập không đơn thuần là hoàn thiện một bộ hồ sơ hành chính. Nếu thiếu nguồn lực, thiếu chuyên môn và thiếu khảo sát thực tế, nguy cơ quy hoạch chỉ dừng ở những nét vẽ để “đủ thủ tục” là điều cần tránh.
Quy hoạch không thể là những “ốc đảo” trên bản đồ
Lập được quy hoạch mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là quy hoạch ấy phải mở ra được không gian phát triển và có khả năng triển khai trong thực tế.
Ông Lô Văn Thế - Chủ tịch UBND xã Châu Bình, nhìn nhận: Lập được một quy hoạch chất lượng, khả thi cho tương lai, gắn với định hình phát triển của vùng, của tỉnh là một việc khó. Đòi hỏi sự trăn trở, trách nhiệm, suy nghĩ của cả hệ thống chính trị. Đó mới gọi là quy hoạch chất lượng. Còn quy hoạch cho xong, quy hoạch cho có thì rất lãng phí và vô ích.
Đây cũng là nút thắt thứ hai: Quy hoạch cấp xã không thể đứng riêng lẻ mà phải nằm trong tổng thể quy hoạch tỉnh và không gian phát triển liên vùng.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Phùng Thành Vinh cho rằng: Công tác lập quy hoạch cần phải kế thừa định hướng phát triển của quy hoạch tỉnh, các quy hoạch vùng và những định hướng đã có trước đây. Đặc biệt, với những khu vực có định hướng hình thành đô thị, cần xác định rõ kết nối giao thông, các khu chức năng trọng điểm như đô thị, dịch vụ, thương mại, công nghiệp để cân đối nguồn lực và tạo dư địa thu hút đầu tư.
Từ thực tế, có thể thấy, xã không thể tự “vẽ” tương lai chỉ trong phạm vi địa giới của mình. Nếu mỗi xã tự xây dựng một quy hoạch riêng mà thiếu kết nối, những tuyến đường có thể trở thành đoạn cụt, vùng sản xuất bị chia cắt, còn các khu chức năng có nguy cơ xung đột ngay từ trên bản đồ.
Đặc biệt, với những xã nằm trong không gian phát triển của đô thị Vinh và hành lang kinh tế ven biển, yêu cầu này càng rõ. Địa phương cần biết mình nằm ở đâu trong cấu trúc phát triển chung của tỉnh, kết nối với đô thị và tuyến giao thông nào, đảm nhiệm chức năng gì, đâu là không gian sản xuất, dịch vụ, công nghiệp, đô thị và đâu là vùng cần bảo vệ.
Quy hoạch vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng một xã. Đó là bài toán liên kết giữa các xã, giữa cấp xã với cấp tỉnh và giữa quy hoạch với khả năng bố trí nguồn lực thực hiện.
Nút thắt thứ ba nằm ở chính sự ổn định của những định hướng này. Điều này đòi hỏi quy hoạch mới phải có tính kế thừa và khả năng thích ứng, thay vì đóng khung cứng mọi không gian phát triển.
Vì thế, Nghệ An cần một khung định hướng thống nhất từ cấp tỉnh đến các sở ngành, xác định rõ những nội dung phải làm ngay, những nội dung có thể kế thừa, cập nhật và những khu vực cần thiết kế theo hướng mở để thích ứng với sự thay đổi trong tương lai.
