Sa nhân tím bén rễ dưới tán rừng ở Mường Quàng
Từ mô hình thử nghiệm, cây sa nhân tím đã bén rễ trên vùng đất Mường Quàng (Nghệ An). Loại cây dược liệu này đang mở ra hướng sinh kế mới cho đồng bào dân tộc Thái ở địa phương.
Từ mô hình trồng sa nhân tím ở bản xa
Những vạt sa nhân tím đang dần thay thế những thảm thực bì không mang lại hiệu quả kinh tế dưới tán rừng ở xã Mường Quàng.
Sau hơn 6 tháng trồng mô hình, cây sa nhân tím sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống cao. Từ kết quả ban đầu, địa phương đang từng bước mở rộng diện tích, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu dược liệu tập trung ở xã vùng cao Mường Quàng.
Tại bản Pún, ông Lô Văn Quỳnh là một trong những hộ tiên phong tham gia mô hình, có diện tích trồng sa nhân tím dưới tán rừng lớn nhất bản.
Cuối năm 2025, gia đình ông được hỗ trợ 8.000 cây giống sa nhân tím. Với số giống này, gia đình ông trồng trên diện tích 1,5 ha đất dưới tán rừng do gia đình ông quản lý và sử dụng.
Chia sẻ với phóng viên, ông Quỳnh cho biết: Toàn bộ cây giống và phân bón đều được Nhà nước hỗ trợ. Gia đình chủ yếu bỏ công trồng và chăm sóc. Trong quá trình sản xuất, cán bộ kỹ thuật hướng dẫn từ khâu làm đất, mật độ trồng đến chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Thấy cây phát triển ổn định, chúng tôi rất yên tâm.
Mô hình trồng sa nhân tím nhanh chóng nhận được sự quan tâm của đồng bào dân tộc Thái ở bản Pún. Nhiều hộ tiếp tục đăng ký tham gia nhưng nguồn giống thời điểm đầu còn hạn chế.
Ông Lang Văn Mận - chuyên viên phụ trách nông nghiệp, Phòng Kinh tế xã Mường Quàng, cho biết: Từ mô hình trực quan này, bà con nông dân ở Mường Quàng mong muốn được mở rộng diện tích. Nếu được hỗ trợ thêm giống, nhiều hộ sẵn sàng tham gia vì đây là cây trồng có triển vọng lâu dài, giúp ổn định thu nhập.
Không chỉ ở bản Pún, cây sa nhân tím còn được trồng tại bản Bố, bản Na Tỳ và xóm Hợp Tiến. Trong đó, nhiều hộ gia đình đã trồng trên quy mô lớn như ông Nguyễn Văn Đừng (xóm Hợp Tiến) với 1,5 ha; ông Lô Văn Bảy (bản Na Tỳ) với 1 ha.
Từ những diện tích ban đầu, người dân đang dần thay đổi cách nghĩ, cách làm. Nhiều diện tích cây thực bì dưới tán rừng đã được phát dọn để trồng cây sa nhân tím.
Sa nhân tím là cây trồng lâu năm, sinh trưởng tốt dưới tán rừng. Cây ít sâu bệnh, chi phí đầu tư không lớn. Việc trồng sa nhân tím cũng phù hợp với định hướng phát triển sinh kế gắn với bảo vệ và phát triển rừng ở xã Mường Quàng.
Đến sinh kế bền vững cho đồng bào
Cuối năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, xã Mường Quàng được bố trí gần 3,5 tỷ đồng để triển khai các mô hình sinh kế. Trong đó, gần 2 tỷ đồng được hỗ trợ cho đồng bào dân tộc Thái trồng sa nhân tím dưới tán rừng.
Để triển khai mô hình này, UBND xã Mường Quàng hỗ trợ giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật cho bà con. Mô hình trồng sa nhân tím được triển khai trên diện tích 39,2 ha, với 67 hộ ở 16 xóm, bản tham gia.
Năm 2026, xã Mường Quàng tiếp tục nhân rộng mô hình trồng sa nhân tím tại 9/9 xóm, bản sau sáp nhập. Mục tiêu đến cuối năm, tổng diện tích sa nhân tím trên địa bàn xã đạt 94,6 ha.
Hiện UBND xã Mường Quàng đã liên kết tiêu thụ quả sa nhân tím với một số doanh nghiệp ở phía Bắc. Doanh nghiệp cam kết thu mua quả sa nhân tím tươi với giá 50.000 đồng/kg.
Cây sa nhân tím bắt đầu ra hoa, đậu quả sau khoảng 2 - 3 năm trồng và chăm sóc. Từ năm thứ tư, năng suất có thể đạt 1 - 1,5 tấn quả tươi/ha/năm. Một gốc sa nhân tím có thể cho thu hoạch liên tục trong 7 - 10 năm.
Từ mô hình này, Mường Quàng đang có kế hoạch nhân rộng thành vùng nguyên liệu dược liệu gắn với kinh tế rừng. Không chỉ mở thêm lựa chọn cây trồng, mô hình trồng sa nhân tím còn tạo kỳ vọng về một hướng sinh kế hiệu quả cho người dân vùng cao.
Nếu bảo đảm được đầu ra và mở rộng diện tích theo đúng quy hoạch, cây sa nhân tím có thể trở thành một trong những cây dược liệu chủ lực ở Mường Quàng. Xa hơn, việc phát triển vùng nguyên liệu dưới tán rừng sẽ tạo ra nhiều việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho lao động ở địa phương, với 99% là đồng bào dân tộc Thái.
