Những ngày này, cánh đồng lúa nước ở bản Đoòng, xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị, rộn ràng tiếng nói cười. Người cắt lúa, người gom từng bó lúa chín, không khí ngày mùa khiến bản làng vốn bình lặng giữa đại ngàn trở nên náo nức.

Những bông lúa trĩu hạt được bà con nâng niu thu hoạch. Sau gần 2 thập kỷ, người dân nơi đây mới lại có một mùa gặt đúng nghĩa trên quê hương mình.

Vừa cắt những nhánh lúa chín vàng, anh Nguyễn Văn Chiều không giấu được niềm vui: “Trước đây, bà con muốn có gạo ăn phải trông chờ vào những chuyến hàng cứu trợ đưa từ ngoài vào, đường xa, đi bộ nên rất khó khăn, vất vả. Bây giờ tự mình trồng được lúa, đến ngày thu hoạch bà con vui lắm”, anh Chiều nói.

Cùng chung niềm phấn khởi, anh Nguyễn Văn Chóc cũng cho biết, trước đây việc trồng lúa bị gián đoạn do khó khăn về nguồn nước.

“Gần 20 năm rồi mới có lại ruộng lúa như thế này, nhìn bà con cùng nhau đi gặt, ai cũng phấn khởi. Nếu có nước và được hướng dẫn kỹ thuật, bà con muốn tiếp tục làm lúa, để có gạo ăn do chính mình làm ra”, anh Chóc chia sẻ.

Bản Đoòng hiện có 12 hộ với 56 nhân khẩu, nằm giữa vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Trước đây, do nguồn nước thay đổi, hệ thống thủy lợi hư hỏng, việc sản xuất lúa nước tại bản bị gián đoạn hoàn toàn.

Suốt gần 20 năm, nguồn lương thực của người dân phụ thuộc phần lớn vào những chuyến hàng từ bên ngoài đưa vào. Để một bao gạo đến được bản, người dân phải đi bộ gùi gạo mất hơn 2 giờ đồng hồ băng rừng, lội suối vào bản.

Trong điều kiện giao thông còn khó khăn, việc chủ động được lương thực tại chỗ luôn là mong muốn lớn của chính quyền và người dân.

Năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, ruộng lúa nước tại bản Đoòng được cải tạo lại, một số máy móc thiết bị được trang bị cho người dân. Để chuẩn bị cho vụ lúa nước này, UBND xã Thượng Trạch hỗ trợ 200 kg giống lúa và phân bón để triển khai sản xuất trên diện tích gần 2 ha.

Cùng với hỗ trợ giống, phân bón, lãnh đạo địa phương nhiều lần trực tiếp xuống đồng, bên cạnh đó phân công cán bộ chuyên môn trực tiếp bám địa bàn, hướng dẫn bà con kỹ thuật canh tác, từ gieo cấy, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh.

Một trong những bài toán khó nhất là nguồn nước. Bản Đoòng chưa có điện lưới quốc gia nên địa phương đầu tư hệ thống bơm nước bằng năng lượng mặt trời, giúp chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất.

Nhờ thời tiết thuận lợi, gieo cấy đúng lịch thời vụ, chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật và chủ động phòng trừ sâu bệnh, cây lúa sinh trưởng tốt, năng suất ước đạt trên 55 tạ/ha.

Trước dự báo có mưa lớn, xã Thượng Trạch đang huy động thêm nhân lực, phối hợp với bà con khẩn trương thu hoạch theo phương châm “xanh nhà hơn già đồng”, hạn chế thấp nhất nguy cơ thiệt hại.

Từ chỗ chờ những chuyến gạo vượt rừng, người dân bản Đoòng nay đã có thể tự tay làm ra một phần lương thực cho gia đình. Với bà con, những ngày xuống đồng thu hoạch lúa vì thế mang ý nghĩa đặc biệt.

Trước đó, mô hình trồng lúa nước đã được triển khai tại bản Chăm Pu. Từ năm 2006 đến những năm 2022, cánh đồng Chăm Pu duy trì 2 vụ lúa mỗi năm, năng suất phổ biến 35 - 40 tạ/ha.

Điểm chung của các mô hình không chỉ là tạo thêm nguồn lương thực mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức sản xuất, giúp người dân vùng đồng bào DTTS từng bước phát huy nội lực, chủ động hơn trong cuộc sống.

Theo ông Hồ Ngọc Thanh - Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch, vụ lúa ở bản Đoòng có ý nghĩa lớn, giúp bà con từng bước tự chủ nguồn lương thực.

“Bà con rất phấn khởi khi tự tay làm ra hạt gạo trên chính mảnh đất của mình. Từ kết quả ở Chăm Pu và Đoòng, xã sẽ tiếp tục rà soát những bản có điều kiện như Cờ Đỏ, Ban để mở rộng mô hình, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ sản xuất, giúp người dân chủ động lương thực, giảm dần phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ bên ngoài và tạo sinh kế bền vững”, ông Thanh nói.

Thượng Trạch có hơn 1.095 km², 13 bản với gần 3.800 nhân khẩu, hơn 95% là đồng bào DTTS. Cuối năm 2025, toàn xã còn 569 hộ nghèo, chiếm 64,73%.

Địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, sản xuất nhỏ lẻ khiến giảm nghèo ở địa phương còn nhiều thách thức. Vì vậy, việc đưa lúa nước trở lại không chỉ giúp bà con chủ động lương thực mà còn mở thêm hướng sinh kế, từng bước thay đổi phương thức sản xuất.

Từ cánh đồng gần 2 ha ở bản Đoòng, những hạt lúa vàng đang gieo thêm hy vọng về những mùa gặt tiếp nối, giúp bà con Bru Vân Kiều từng bước tự chủ lương thực và vươn lên giảm nghèo.

Nhiều môn thể thao truyền thống diễn ra tại Lễ hội Trỉa lúa của đồng bào Bru Vân Kiều

"Hồ bơi tự nhiên" ở bản người Bru Vân Kiều hấp dẫn du khách

[Short video] Lễ cúng mừng lúa mới của người Bru Vân Kiều