Nhiều người trẻ ở làng Nho Lâm vẫn gắn bó với nghề rènDấu ấn lửa rèn Nho Lâm
Nói đến nghề rèn ở làng Nho Lâm không thể không nhắc đến đền thờ Cao Lỗ. Đền được xếp hạng Di tích văn hóa cấp quốc gia từ năm 1995, trở thành biểu tượng tâm linh gắn liền với dấu ấn nghề rèn của làng.
Tương truyền, Cao Lỗ - Vị Đại tướng của Thục An Dương Vương, người đã góp công lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, Nhân dân nhiều nơi lập đền thờ ông. Riêng với làng Nho Lâm, ông không chỉ là một danh tướng thời An Dương Vương mà còn là người con của quê hương, người đã có công khai phá, phát triển nghề rèn và được suy tôn là tổ sư nghề rèn.
Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, mạch nguồn ngọn lửa trong các lò rèn ở Nho Lâm chưa bao giờ ngơi nghỉ. Thời chống thực dân Pháp, những người thợ rèn đã đốt lò ngày đêm để rèn giáo mác, chông sắt chống giặc ngoại xâm.
Ông Võ Đình Nguyên - hậu duệ đời thứ 4 trong một gia đình thợ rèn, nhớ như in những tháng ngày sục sôi: “Cả làng đỏ lửa, tiếng búa vang khắp xóm. Tháng Tám năm 1945, cả làng làm vũ khí chống giặc. Dẫu vất vả, ai cũng tự hào vì được góp lửa cho quê hương”.
Hòa bình lập lại, người thợ rèn ở Nho Lâm lại đỏ lửa rèn nông cụ phục vụ sản xuất. Từ quặng sắt thô, người thợ rèn luyện ra thép. Lửa rèn đỏ suốt ngày đêm, tiếng búa quai vào đe rèn thành cuốc, xẻng, mai… cung cấp cho bà con nông dân khắp vùng.
Thời kỳ hưng thịnh, làng Nho Lâm có hàng chục lò rèn hoạt động suốt ngày đêm. Tiếng búa quai vào tiếng đe chan chát, hình ảnh lò rèn rực lửa đã gắn liền với tuổi thơ bao thế hệ ở làng rèn Nho Lâm.
Ngày nay, dẫu đã bước qua thời kỳ vàng son nhưng ở Nho Lâm mạch nguồn ngọn trong các lò rèn vẫn bền bỉ đỏ lửa. Nhiều gia đình ở Nho Lâm vẫn gắn bó, coi nghề rèn là nghề chính.
Vinh danh kỷ lục
Tháng 5/2025, thôn Thanh Kiều - làng Nho Lâm được xác lập kỷ lục là làng có nghề rèn sắt lâu đời nhất Việt Nam. Đó là niềm tự hào nhưng cũng là trách nhiệm của chính quyền địa phương và mỗi người dân ở Nho Lâm trong việc giữ gìn và phát huy giá trị của di sản.
Theo kết quả khảo cổ “Di chỉ Đồng Mỏm của Viện Khảo cổ lịch sử Việt Nam thì các lò luyện quặng và lò rèn sắt ở xã Diễn Thọ, nay là xã Tân Châu, tỉnh Nghệ An có niên đại từ thế kỷ thứ IV đến thế kỷ thứ I trước Công nguyên.
Các công cụ nghề rèn hiện nay ở làng Nho Lâm chủ yếu phục vụ nhu cầu sửa chữa, mài dũa trong gia đình. Ảnh: Đình TuyênNhững lò lửa luyện quặng, những lò rèn ở Nho Lâm là minh chứng người xưa đã biết khai thác quặng, nấu sắt, rèn công cụ sản xuất và cả vũ khí chiến đấu. Và cho đến hôm nay, trước những dây chuyền sản xuất hàng loạt, hiện đại, sản phẩm của làng rèn Nho Lâm vẫn có thị trường riêng.
Đồ rèn Nho Lâm nằm ở độ bền, sắc bén, tinh xảo. Đó là những thứ mà sản phẩm sản xuất hàng loạt không thể có. Nếu được bảo quản tốt, một con dao rèn thủ công có thể dùng bền cả chục năm mà vẫn bén. Chính nét độc đáo ấy đang trở thành cơ hội để phát triển theo hướng sản phẩm truyền thống có thương hiệu.
Ông Phan Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Tân Châu chia sẻ, thôn Thanh Kiều - Làng Nho Lâm được xác lập kỷ lục là làng có nghề rèn sắt lâu đời nhất Việt Nam và là cơ hội để địa phương xây dựng thương hiệu sản phẩm cho nghề rèn ở Nho Lâm. Từ đó, đầu ra sản phẩm sẽ được mở rộng hơn, người làm nghề rèn ở địa phương cũng có cơ hội việc làm, tăng thu nhập.
Đã có thương hiệu từ lâu đời, thiết nghĩ nếu được hỗ trợ quảng bá sản phẩm thì nghề rèn ở Nho Lâm còn có cơ hội phát triển mạnh hơn hiện nay. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cũng cần có định hướng kế hoạch phát triển nghề rèn gắn liền với du lịch trải nghiệm. Làm được như vậy thì người làm nghề rèn sẽ sống tốt được với nghề, mạch nguồn lửa rèn ở Nho Lâm sẽ lưu giữ nghìn năm.
