Tinh hoa bánh chưng gù Bản Tùy

Từ gánh hàng rong đến HTX bánh chưng gù bà Dung

Câu chuyện về Hợp tác xã (HTX) Sản xuất và phân phối bánh chưng gù bà Dung bắt đầu từ niềm đam mê và tình yêu nghề của bà Nguyễn Thị Dung, người phụ nữ Tày ở thôn Bản Tùy. Trước đây, nghề gói bánh chưng vốn là tập quán quen thuộc của bà con nơi đây, nhưng chỉ mang tính nhỏ lẻ, tự phát, chủ yếu phục vụ trong những dịp lễ, Tết.

Nhớ lại những ngày đầu khởi nghiệp, bà Dung kể: “Trước tôi chỉ gánh bánh chưng đi bán quanh xã. Sau thấy khách thích, đặt ngày một nhiều, nên tôi bàn với gia đình mở xưởng nhỏ để đáp ứng nhu cầu”.

Chính từ sự miệt mài và uy tín trong từng mẻ bánh, sản phẩm của bà Dung dần được nhiều người biết đến. Nhận thấy tiềm năng của nghề, năm 2018, bà vận động các hộ trong thôn cùng thành lập HTX, tạo hướng đi mới cho một sản phẩm truyền thống.

HTX ra đời với 7 thành viên và số vốn gần 70 triệu đồng, ban đầu chỉ sản xuất khoảng 300 - 500 chiếc bánh mỗi ngày để bán tại thị trường thành phố Hà Giang trước đây. Nhờ hương vị đặc trưng và bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, bánh chưng gù nhanh chóng được khách hàng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Sản lượng tiêu thụ tăng đều, có thời điểm lên đến hơn 1.000 chiếc mỗi ngày. Hiện nay, HTX đã có hơn 20 thành viên, hoạt động ổn định, tạo thu nhập 6  - 7 triệu đồng/tháng cho mỗi người. 

Điều làm nên hương vị riêng biệt của bánh chưng gù Bản Tùy chính là sự cẩn trọng trong từng công đoạn. Gạo nếp là loại Khum dẻo thơm mua từ Bắc Mê; thịt lợn đen bản địa được chọn lọc kỹ lưỡng; đỗ xanh thơm bùi, lá dong rửa sạch, lau khô. Màu xanh của bánh lấy từ nước cốt lá riềng, màu đen từ tro cây sương muối - những nguyên liệu tự nhiên gắn bó lâu đời với đồng bào Tày. Bánh được luộc bằng củi trong suốt 8 tiếng để giữ hương vị dẻo thơm, đậm đà, bền màu.

Không chỉ là món ăn, chiếc bánh chưng gù còn chứa đựng ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Hình dáng bánh hơi cong gù lên như biểu tượng của những dãy núi Tuyên Quang, thể hiện sự bền bỉ, kiên cường của con người nơi địa đầu Tổ quốc. “Gìn giữ chiếc bánh này không chỉ là giữ nghề, mà còn là giữ lấy bản sắc văn hóa của dân tộc mình”, bà Dung chia sẻ.

Sau gần 5 năm phát triển, sản phẩm Bánh chưng gù bà Dung đã được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, trở thành một trong những thương hiệu tiêu biểu của Tuyên Quang. Đây không chỉ là thành quả của nỗ lực gìn giữ nghề truyền thống, mà còn là minh chứng cho hướng đi đúng đắn khi kết hợp giữa sản xuất truyền thống, với mô hình HTX hiện đại.

Giữ nghề, tạo việc làm, lan tỏa hương quê

Thành công của HTX bánh chưng gù bà Dung không chỉ dừng lại ở việc khẳng định thương hiệu, mà còn mang lại cơ hội việc làm ổn định cho nhiều hộ dân địa phương. Trung bình mỗi ngày, HTX sản xuất khoảng 1.000 chiếc bánh, những dịp cao điểm có thể lên tới 4.000 - 5.000 chiếc. Để đáp ứng đơn hàng, HTX thuê 15 - 25 lao động địa phương với mức thu nhập 200.000 - 250.000 đồng/ngày. Ngoài ra, nhiều hộ còn có thêm nguồn thu từ việc trồng và cung cấp lá dong, đỗ xanh, thịt lợn, riềng, lạt buộc... tạo nên chuỗi sản xuất khép kín ngay tại địa phương.

Nhờ sự phát triển mạnh của HTX, chỉ trong vài năm, thôn Bản Tùy đã hình thành một làng nghề gói bánh chưng đặc trưng, với hơn 15 cơ sở sản xuất quy mô khác nhau. Mỗi cơ sở cho doanh thu 30 - 40 triệu đồng/tháng, góp phần quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới của xã Ngọc Đường.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng - Chủ tịch UBND xã Ngọc Đường, cho biết: “Sự phát triển nhanh của nghề gói bánh chưng tại Bản Tùy là tín hiệu đáng mừng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu quản lý về thương hiệu và chất lượng. Xã đã đề nghị công nhận Bản Tùy là làng nghề truyền thống, đồng thời hướng dẫn các hộ đăng ký nhãn mác, tập huấn về an toàn vệ sinh thực phẩm để giữ uy tín sản phẩm”.

Không chỉ tiêu thụ tốt trong tỉnh, Bánh chưng gù bà Dung đã được vận chuyển và giới thiệu ở nhiều tỉnh, thành phố lớn, như: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, thậm chí có mặt tại Hàn Quốc, Úc và Hồng Kông (Trung Quốc). Những chiếc bánh nhỏ nhắn mang hương vị núi rừng Tuyên Quang theo chân du khách đi khắp mọi miền, trở thành món quà đậm đà bản sắc vùng cao.

Để quảng bá sản phẩm, HTX tích cực tham gia các hội chợ, gian hàng giới thiệu sản phẩm OCOP của tỉnh; đồng thời tận dụng mạng xã hội như Zalo, Facebook để kết nối khách hàng. Nhờ vậy, thương hiệu “Bánh chưng gù bà Dung - Bản Tùy” ngày càng được khẳng định, trở thành niềm tự hào của người dân Tuyên Quang.

Không dừng lại ở việc sản xuất, HTX còn hướng tới việc xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm, nơi du khách có thể trực tiếp tham quan, tìm hiểu và tự tay gói những chiếc bánh chưng gù truyền thống. Đây được xem là hướng đi mới, kết hợp giữa giá trị văn hóa - ẩm thực - du lịch cộng đồng, góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân.

Bánh chưng gù bà Dung hôm nay không chỉ là món ăn ngày Tết, mà đã trở thành câu chuyện về ý chí và sáng tạo của người phụ nữ miền núi. Từ đôi bàn tay cần mẫn, bà Dung và các thành viên HTX đã biến món ăn truyền thống thành sản phẩm hàng hóa, giúp nhiều hộ dân có việc làm, có thu nhập, góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa của đồng bào Tày nơi bản Tùy.

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh những người phụ nữ thôn Bản Tùy kiên nhẫn gói từng chiếc bánh chưng gù vẫn là biểu tượng đẹp của sự cần cù, bền bỉ. Từ một gánh hàng rong giản đơn đến một thương hiệu OCOP 3 sao, HTX Sản xuất và phân phối bánh chưng gù bà Dung không chỉ khơi dậy một nghề truyền thống, mà còn thắp lên niềm tin vào khả năng vươn lên của người dân vùng cao Tuyên Quang.