Trưởng thành từ mái chùa Khmer

Vào chùa rèn luyện bản lĩnh

 Đối với đồng bào Khmer Nam Bộ, ngôi chùa mang một vị thế đặc biệt: Không chỉ là chốn tâm linh để gửi gắm niềm tin, mà còn là “trường học” lớn nhất, quan trọng nhất của đời người.

Trong dòng chảy văn hóa ấy, phong tục quy định rất rõ ràng: Người con trai khi đến tuổi trưởng thành, có đủ năng lực hành vi dân sự, sẽ tạm gác lại những lo toan đời thường để vào chùa tu học. 

Quy định này, không chỉ mang ý nghĩa pháp lý hay sinh học, mà còn đánh dấu thời điểm người con trai bắt đầu ý thức rõ vai trò của mình. Lúc này, họ giống như những “con nhộng” còn non nớt, chưa đủ cứng cáp để đối diện với cuộc đời rộng lớn. Việc bước vào chùa, chính là hành động tự nguyện khép mình trong “chiếc kén” của giới luật để bắt đầu quá trình rèn luyện.

Người Khmer quan niệm, người chưa đi tu cũng giống như viên ngọc chưa mài. Quá trình tu tập, vì thế được xem là thước đo chuẩn mực để đánh giá một người đàn ông đã hoàn thiện, là nền tảng để họ bước vào xã hội, được cộng đồng tin tưởng và nể trọng.

Có một quan niệm thường bị hiểu lầm rằng, đi tu là để trốn tránh thực tại, tìm sự an nhàn nơi cửa Phật. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Tu học đoản kỳ chính là giai đoạn chuẩn bị hành trang kỹ lưỡng nhất để bước vào đời. Các bậc cao niên trong phum sóc vẫn dạy rằng, nếu vội vã lao vào dòng đời khi chưa đủ tâm thế, con người rất dễ chao đảo trước những biến cố khôn lường.

Vì vậy, môi trường tu hành với giới luật nghiêm khắc, giờ giấc quy chuẩn được xem là nơi rèn luyện tốt nhất. Không còn sự chở che của gia đình hay những xao động đời thường, các nhà sư trẻ buộc phải đối diện với chính mình, học cách kiểm soát tâm tính, rèn sự kiên nhẫn và bản lĩnh.

 Sự tĩnh lặng của thiền môn giúp họ tích lũy nội lực, chuẩn bị tâm thế vững vàng để đủ sức gánh vác trách nhiệm của cuộc sống thế tục sau này.

Ba lần “lột xác”: Hiếu đạo - Kế thừa - Công dân

Trong thời gian khoác lên mình tấm y cà sa màu vàng, quá trình “hóa bướm” của người tu được định hình rõ nét qua việc thực hành ba yếu tố cốt lõi. Đây chính là ba trụ cột tạo nên giá trị nhân văn sâu sắc của phong tục này.

Thứ nhất, là sự thức tỉnh về đạo hiếu. Giữa chốn thiền môn thanh tịnh, tách biệt khỏi những ồn ào đời thường, người con có điều kiện tĩnh tâm để nhìn lại chính mình. Không gian ấy giúp họ cảm nhận sâu sắc sự nhọc nhằn của cha mẹ trong công ơn sinh thành, nuôi dưỡng. 

Những ngày khất thực, những bữa cơm đạm bạc nơi chùa khiến họ thấu hiểu giá trị của từng hạt gạo, giọt mồ hôi. Từ đó, ý thức về bổn phận làm con được hình thành một cách tự nhiên và bền vững. Đây là bước chuyển mình đầu tiên, khi một chàng trai trẻ bắt đầu biết trân trọng nguồn cội và sống có trách nhiệm với gia đình.

Thứ hai, là sứ mệnh kế thừa di sản văn hóa. Trong “chiếc kén” văn hóa ấy, người đi tu không chỉ tụng kinh niệm Phật mà còn học chữ viết, giáo lý Phật giáo Nam tông Khmer, đạo lý và phong tục truyền thống của dân tộc mình. 

Ngôi chùa trở thành kho tàng tri thức, nơi lưu giữ và trao truyền tinh hoa văn hóa. Những tu sinh trẻ chính là lực lượng tiếp nối, góp phần gìn giữ “hồn cốt” cha ông. Họ học để hiểu, hiểu để yêu và từ đó có ý thức trao truyền những giá trị ấy cho thế hệ mai sau, bảo đảm bản sắc dân tộc Khmer không bị phai nhạt trong đời sống hiện đại.

Thứ ba, là sự hoàn thiện trách nhiệm công dân, cũng là đích đến cuối cùng của quá trình tu học. Việc tu không chỉ nhằm rèn mình trong khuôn viên nhà chùa mà hướng đến ngày hoàn tục, khi người tu trở lại đời sống xã hội. Xã hội cần những con người có đạo đức, sống có trách nhiệm, biết tuân thủ pháp luật và hành xử nhân ái. Một người đã trải qua tu luyện, thấm nhuần tinh thần từ bi và trí tuệ, được kỳ vọng sẽ sống gương mẫu, đóng góp tích cực cho phum sóc, quê hương và đất nước.

Hành trình từ lúc bước vào cổng chùa, khép mình trong giới luật, rồi trở lại đời thường với tư cách một người đàn ông trưởng thành thực sự là một cuộc “hóa thân” đặc biệt. Tục đi tu không chỉ là tín ngưỡng, mà còn là phương thức giáo dục nhân cách độc đáo được người Khmer gìn giữ qua nhiều thế hệ. Chính những giá trị nhân văn đó, như những “cánh bướm” bay ra từ mái chùa Khmer làm đẹp cho đời bằng nếp sống đạo đức, lòng hiếu thảo và tinh thần trách nhiệm công dân.