Già Hồ Văn Đường giới thiệu về làm cây nêu của người Co ở Tây Trà. (Ảnh Như Đồng)Nói đi đôi với làm
Ở thôn Trà Niêu, xã miền núi Tây Trà, ông Hồ Tiến Dũng (70 tuổi) đã trở nên quen thuộc với bà con từ nhiều năm nay. Là Người có uy tín lâu năm, theo ông, đồng bào Co ở Trà Niêu bao đời gắn bó với nương rẫy, trồng rừng, nên muốn khá lên thì phải bắt đầu từ chính lao động sản xuất.
“Muốn bà con tin tưởng và nghe theo, mình phải chủ động trong mọi việc, từ cách vận động con cháu trong gia đình cố gắng học hành, cho đến việc tăng cường sản xuất để vươn lên cải thiện cuộc sống. Làm được mới nói được, như vậy mới dễ dàng truyền đạt đến người khác”, ông Dũng bộc bạch.
Để chứng minh, ông mời chúng tôi đến với rẫy quế bạt ngàn mà gia đình ông đang từng ngày chăm sóc. Ông cho biết, từ hơn 5 ha đất rẫy ban đầu ông đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa cây quế trở thành cây chủ lực với hơn 3 ha.
Phần diện tích còn lại, ông trồng keo, cau, hồ tiêu và kết hợp chăn nuôi, mỗi năm thu về hơn 150 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Riêng với cây quế, mỗi vụ ông thu từ 50 - 70 triệu đồng. Với hàng trăm cây cau và hồ tiêu hơn 1 năm tuổi, gia đình ông hy vọng sẽ có thêm khoản thu nhập lớn trong vài năm tới.
Không chỉ làm giàu cho gia đình, ông Dũng còn là người hướng dẫn bà con cách làm chuồng trại, chăm sóc con giống, phát huy nguồn lực từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước để phát triển kinh tế bền vững.
Cũng tại Tây Trà, ông Hồ Văn Phi (56 tuổi) ở thôn Gò Nô là một điển hình khác trong lực lượng Người có uy tín. Với ông, muốn vận động được dân thì trước hết bản thân phải làm gương. “Trong nhà phải đoàn kết, phải chăm làm ăn, không trông chờ, ỷ lại. Mình làm được thì bà con mới nghe”, ông Phi chia sẻ.
Từ suy nghĩ đó, ông không chỉ vận động bà con phát triển kinh tế, mà còn tích cực tuyên truyền phòng, chống tệ nạn xã hội. Ông nhắc nhở người dân tránh xa cờ bạc, rượu chè; khuyên các gia đình quan tâm cho con em đến trường đầy đủ. “Có học thì sau này mới có cơ hội, cuộc sống sẽ đỡ vất vả hơn”, ông nói.
Những năm gần đây, khi các chương trình mục tiêu quốc gia hỗ trợ con giống, cây giống như trâu, bò, quế… được triển khai, ông Phi là người trực tiếp vận động bà con tận dụng cơ hội. Ông khuyên nhủ người dân, không nên bán vật nuôi được hỗ trợ, mà phải xem đó là “cơ nghiệp” để tích lũy lâu dài, từng bước thoát nghèo.
Gia đình ông cũng là một trong những hộ đi đầu. Với hơn 4 ha quế cùng mô hình chăn nuôi tổng hợp, mỗi năm ông thu nhập gần 200 triệu đồng. Không giữ riêng cho mình, ông sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật cho các hộ khác…
Ông Hồ Văn Phi là Người có uy tín tiêu biểu ở thôn Gò NôGiữ hồn văn hóa từ đôi tay cần mẫn
Không chỉ là những người đi đầu trong phát triển kinh tế, lực lượng Người có uy tín, già làng ở xã Tây Trà còn là những nghệ nhân giữ hồn văn hóa. Điển hình như Nghệ nhân Nhân dân Hồ Văn Đường, ngoài 70 tuổi vẫn ngày ngày miệt mài với tiếng cồng chiêng, với từng sợi mây, nan tre.
Từ nhỏ, ông đã được nghe tiếng cồng chiêng trong các lễ hội, được cha ông truyền dạy cách đánh chiêng, chế tác nhạc cụ. Lớn lên, ông không chỉ thành thạo mà còn am hiểu sâu sắc các giá trị văn hóa truyền thống. Trong căn nhà sàn của ông, những bộ cồng chiêng, trống, tù và… được treo ngay ngắn. Bên cạnh đó, là hàng chục sản phẩm đan lát từ đơn giản đến cầu kỳ: Gùi, mâm mây, vật dụng phục vụ lễ cúng… tất cả đều do chính tay ông làm ra.
Đặc biệt, ông Đường còn rất am hiểu về cây nêu, biểu tượng thiêng liêng trong đời sống tâm linh của người Co. Ông tỷ mỉ giải thích từng chi tiết, từ thân cây nêu làm bằng gỗ chò cao 5 - 6m, đến cách tạo hình mâm thần, trang trí hoa văn, tua xơ từ vỏ cây.
Ông thường xuyên tuyên truyền, vận động những người trẻ trong thôn giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc mình. Ông còn tổ chức truyền dạy đánh cồng chiêng, hướng dẫn đan lát, truyền cách làm cây nêu cho thanh niên trong làng.
Theo ông Trương Công Lâm - Chủ tịch UBND xã Tây Trà, địa phương có hơn 98% dân số là đồng bào DTTS, chủ yếu là người Co. Hiện toàn xã có 14 Người có uy tín trong đồng bào DTTS.
Những năm qua, họ đã phát huy rất tốt vai trò của mình trong tuyên truyền, vận động người dân thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, đây cũng là lực lượng đi đầu trong phát triển kinh tế, là “điểm tựa” để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
