Nhân viên y tế khám sàng lọc, đo huyết áp và tư vấn sức khỏe cho người dân tại tuyến cơ sở Từ chủ trương lớn đến những hành động cụ thể từ cơ sở
Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị lần thứ sáu BCH Trung ương khóa XII xác định rõ, công tác dân số trong tình hình mới phải đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và tận dụng cơ cấu dân số vàng. Đây là định hướng có ý nghĩa chiến lược, vừa kế thừa thành quả nhiều năm, vừa mở đường cho cách tiếp cận toàn diện, hiện đại, hướng tới phát triển con người.
Tiếp đó, Kết luận số 149-KL/TW ngày 10/4/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 21-NQ/TW, coi công tác dân số là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của cả hệ thống chính trị.
Kết luận khẳng định, cần tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả truyền thông, ưu tiên nguồn lực cho chăm sóc sức khỏe sinh sản, tầm soát trước sinh - sơ sinh, nâng cao chất lượng giống nòi và khuyến khích mô hình dân số phù hợp với từng vùng, từng dân tộc.
Từ những định hướng này, các địa phương, bộ ngành đã xây dựng chương trình hành động bài bản, cụ thể hóa bằng kế hoạch, chỉ tiêu, mô hình và giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Tại nhiều địa phương vùng DTTS và miền núi, công tác dân số đã được đưa sâu vào đời sống cộng đồng. Đồng bào đã quen với các buổi truyền thông bằng song ngữ, các tổ tư vấn trực tiếp tại thôn, buôn; những cán bộ dân số “ba cùng”: cùng ăn, cùng ở, cùng làm đã trở thành cầu nối gần gũi, tin cậy.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Tổ dân phố 4, xã M’Đrăk (tỉnh Đắk Lắk), nơi các cộng tác viên dân số phối hợp già làng, trưởng buôn đến từng hộ vận động sinh đủ 2 con, chăm sóc sức khỏe sinh sản và tầm soát dị tật bẩm sinh. Nhờ đó, trong ba năm qua, tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên giảm hơn 40%, chất lượng dân số cải thiện rõ rệt.
Hay tại xã Tả Phìn (Lào Cai), chị Vàng Thị Dính, cán bộ dân số người Mông, đã trở thành tấm gương đối với phụ nữ vùng cao. Với sự tận tụy và kiên trì, chị đã tổ chức hơn 200 buổi truyền thông tại thôn bản, giúp nhiều phụ nữ mang thai biết cách chăm sóc và theo dõi sức khỏe của bé và mẹ.
Các em học sinh trên địa bàn xã Quỳ Hợp (Nghệ An) biểu diễn văn nghệ trong chương trình truyền thông dân số - sức khỏe sinh sản, góp phần lan tỏa thông điệp xây dựng nếp sống mới và nâng cao nhận thức của cộng đồng về chất lượng dân số.Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị
Một điểm nổi bật trong triển khai Nghị quyết 21 và Kết luận 149 là vai trò chủ động của cấp ủy, chính quyền các cấp. Nhiều tỉnh đã đưa chỉ tiêu dân số vào nghị quyết Đại hội Đảng bộ. Theo đó, các tổ chức chính trị - xã hội như: Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên... đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân nhằm thay đổi hành vi.
Ở nhiều nơi, đoàn viên thanh niên trở thành lực lượng nòng cốt phổ biến kiến thức sức khỏe sinh sản cho vị thành niên; phụ nữ chủ trì câu lạc bộ xây dựng gia đình hạnh phúc, thúc đẩy mô hình “5 không, 3 sạch”.
Ngành y tế cũng đóng vai trò trụ cột trong chuyên môn, mở rộng mạng lưới dịch vụ thân thiện; đưa công nghệ tầm soát, sàng lọc vào tận tuyến xã. Một số tỉnh mạnh dạn đầu tư trung tâm sàng lọc trước sinh - sơ sinh đạt chuẩn, giúp giảm tỷ lệ trẻ sinh ra mắc dị tật, nâng cao chất lượng giống nòi.
Ngoài ra, nhiều địa phương đã huy động nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp đồng hành trong các chương trình vì sức khỏe cộng đồng, cấp phát tài liệu truyền thông, tổ chức tọa đàm, tập huấn nâng cao nhận thức cho thanh niên công nhân ở khu công nghiệp.
Việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 149-KL/TW năm 2025 là bước đệm quan trọng, tạo khí thế mới để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 21-NQ/TW. Các nội dung trọng tâm được xác định gồm: Tiếp tục nâng cao chất lượng dân số toàn diện, từ thể lực, trí lực đến tinh thần, đạo đức; Chủ động thích ứng già hóa dân số, mở rộng mô hình chăm sóc người cao tuổi; Tăng tốc chuyển đổi số trong công tác dân số, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử đồng bộ; Đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi, hướng đổi mới sáng tạo, phù hợp từng dân tộc, vùng miền; Nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân số, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa.
Với sự quyết tâm của toàn hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân, công tác dân số đang chuyển mình mạnh mẽ. Các mô hình hay, cách làm sáng tạo và những tấm gương thầm lặng đã góp phần đưa chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng dân số - yếu tố then chốt cho phát triển bền vững đất nước.
