Từ thổ cẩm truyền thống đến sản phẩm OCOP: Gìn giữ bản sắc, tạo dựng sinh kế

Giữ nghề truyền thống trong nhịp sống hiện đại

Công Sơn là xã có đông đồng bào dân tộc Nùng sinh sống của tỉnh Lạng Sơn. Đồng bào nơi đây vẫn còn lưu giữ khá nguyên vẹn nét đẹp trên trang phục truyền thống. Với mong muốn bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc, nhiều phụ nữ trên địa bàn xã đã chung tay, góp sức thành lập Tổ hợp tác (THT) Nghề thêu, dệt dân tộc Nùng Phàn Sình Hải Yến.

Từ tháng 4/2025, THT đã phát triển mạnh mẽ, với 33 thành viên tham gia, chủ yếu là phụ nữ địa phương, trở thành điểm sáng trong gìn giữ nghề truyền thống.

Chị Lý Thị Hiền - Tổ trưởng THT, chia sẻ: Trước đây, nghề thêu, dệt chỉ làm trong gia đình, sản phẩm chủ yếu phục vụ sinh hoạt. Từ khi chuyển sang mô hình THT, chị em thường xuyên trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, nghề truyền thống dần tìm lại được chỗ đứng.

Không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm, các thành viên THT còn chủ động đưa sản phẩm thêu, dệt tham gia các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch trong và ngoài tỉnh Lạng Sơn, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đặc biệt, năm 2025, sản phẩm của THT đã được công nhận OCOP 3 sao. Đây là bước ngoặt quan trọng, giúp sản phẩm thổ cẩm địa phương nâng tầm giá trị và từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Hiện nay, THT đã phối hợp với các doanh nghiệp để đưa sản phẩm thêu, dệt ra thị trường quốc tế.

Hiện mỗi tháng, THT sản xuất khoảng 100 - 200 sản phẩm, vào dịp cao điểm có thể tăng gấp đôi. Nhiều thành viên đã mở cửa hàng may mặc tại địa phương, có mức thu nhập ổn định từ 5 - 6 triệu đồng/tháng.

Nếu Công Sơn là điểm sáng trong bảo tồn nghề, thì xã Thiện Thuật, là minh chứng rõ nét cho việc đưa trang phục truyền thống trở thành sản phẩm hàng hóa thông qua chương trình OCOP.

Cuối năm 2024, THT sản xuất trang phục truyền thống dân tộc Nùng được thành lập với 10 thành viên, hướng tới mục tiêu vừa gìn giữ nghề truyền thống, vừa phát triển kinh tế tại.

Chị Nông Thị Hóa - Tổ phó THT, cho biết: Toàn bộ quy trình sản xuất vẫn được chúng tôi duy trì theo phương pháp truyền thống. Từ khâu trồng cây chàm, thu hoạch, ngâm ủ đến nhuộm vải đều thực hiện thủ công trong khoảng 15 - 20 ngày, sau đó mới tiến hành cắt, may và hoàn thiện sản phẩm. 

“Mỗi bộ trang phục đều đòi hỏi sự tỷ mỉ, công phu, có khi mất gần một tháng mới hoàn thành”, chị Hóa chia sẻ.

Hiện nay, mỗi bộ trang phục của THT sản xuất trang phục truyền thống dân tộc Nùng được bán với giá từ 1 - 2 triệu đồng, tùy theo mẫu mã và yêu cầu của khách hàng. Với sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, tổ hợp tác từng bước xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số. 

Với những nỗ lực của các thành viên trong THT, tháng 5/2025, sản phẩm trang phục truyền thống dân tộc Nùng xã Thiện Thuật được công nhận đạt OCOP 3 sao trong lĩnh vực may mặc thủ công - dấu mốc quan trọng mở ra cơ hội phát triển bền vững cho nghề truyền thống của địa phương. Nhờ đó, giá trị sản phẩm được nâng lên, đồng thời tạo thêm sinh kế ổn định cho nhiều phụ nữ trên địa bàn.

Chị Hoàng Thị Duyên, - thành viên trong THT, cho biết: “Từ khi tham gia THT, tôi được các cô, các chị hướng dẫn tỷ mỉ từng bước. Khi thành thạo, tôi vừa tận dụng thời gian nông nhàn, vừa thêu, may nên có thêm nguồn thu nhập, phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình”.

Nâng tầm giá trị, lan tỏa bản sắc

Từ những đường kim, mũi chỉ giản dị, trang phục truyền thống của người Nùng đang từng bước khẳng định được vị thế trên thị trường. Không chỉ là sản phẩm hàng hóa, đó còn là câu chuyện văn hóa được gìn giữ qua từng thế hệ.

Hành trình “lên hạng” OCOP vì thế không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa bản sắc dân tộc trong đời sống hiện đại.

Cùng với nỗ lực của người dân, các ngành chức năng tỉnh Lạng Sơn đã tích cực hỗ trợ thông qua việc phát triển du lịch gắn với sản phẩm OCOP. Theo đó, các mô hình “du lịch nông nghiệp gắn với tiêu thụ sản phẩm OCOP” đang được xây dựng, giúp du khách trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm ngay tại địa phương.

Theo ông Lưu Bá Mạc - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn: Việc chuẩn hóa và nâng tầm sản phẩm theo tiêu chí OCOP, đã góp phần đánh thức giá trị văn hóa DTTS, đưa nghề truyền thống từng bước vươn xa, tiếp cận thị trường du lịch rộng lớn hơn.

Từ những sản phẩm thủ công truyền thống, một hướng đi mới đang mở ra - nơi văn hóa không chỉ được gìn giữ, mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng địa phương.