Từ vụ án mạng ở Đồng Nai: Nhìn lại 5 giới trong đạo Phật
Vụ án mạng tại Đồng Nai làm 3 người chết đã khiến nhiều người day dứt về những phút giây mất tỉnh thức. Từ bi kịch ấy, nhìn lại 5 giới trong đạo Phật và bài học giữ tâm trước tham ái, sân hận.
Từ tham ái đến sân hận qua vụ án mạng
Vụ án xảy ra tại Đồng Nai khiến 3 mẹ con tử vong, người chồng bị thương nặng. Theo thông tin điều tra, nghi phạm có mâu thuẫn tình cảm với một cô gái, sau đó nảy sinh ý định trả thù.
Trước khi gây án, người này đã uống rượu cùng nhóm bạn. Khi không tiếp cận được người mình tìm kiếm, nghi phạm tấn công gia đình ở nhà bên cạnh, những người hoàn toàn không liên quan.
Một mối quan hệ kết thúc có thể để lại tổn thương. Nhưng dưới góc nhìn Phật giáo, khổ đau trở nên nguy hiểm khi tình cảm biến thành tham ái và chấp thủ. Yêu thương là mong người mình thương được bình an; tham ái lại muốn giữ người ấy cho riêng mình. Khi không được như ý, chấp thủ có thể sinh sân hận, từ đó dẫn con người đến những hành động vượt khỏi giới hạn.
Từ câu chuyện ấy, 5 giới trong đạo Phật có thể được nhìn như những nguyên tắc rất gần với đời sống. Đó là không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không uống rượu, sử dụng những chất khiến tâm trí mê mờ.
Đối với người học Phật, giữ giới không đơn thuần là tuân thủ một danh sách điều cấm. Giữ giới là tự đặt cho mình những giới hạn để bảo vệ thân, bảo vệ tâm và không gây khổ đau cho người khác.
Từ men say đến sự mê mờ của tâm
Trong 5 giới, giới thứ 5 đặc biệt đáng suy ngẫm khi nhìn lại vụ án. Giới này thường được hiểu là không uống rượu và sử dụng những chất khiến tâm trí mê mờ, mất khả năng tỉnh thức.
Điều quan trọng ở đây không chỉ nằm ở chuyện “uống hay không uống”. Sâu xa hơn, đó là lời nhắc mỗi người phải biết giữ gìn trạng thái tỉnh táo của chính mình.
Bởi khi còn tỉnh thức, ta còn nhận ra mình đang giận, đang tổn thương, đang muốn trả đũa và vẫn còn cơ hội để dừng lại.
Rượu không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến một hành vi tội ác. Một người uống rượu không đồng nghĩa sẽ gây ra tội ác. Nhưng khi trong tâm đã có sân hận, việc để mình rơi vào trạng thái mất kiểm soát có thể khiến khả năng nhận biết và tự chủ suy giảm. Một ý nghĩ vốn có thể dừng lại trong tâm, vì thế có nguy cơ biến thành hành động.
Bởi vậy, giữ giới thứ 5 cũng là một cách giữ lấy khả năng làm chủ chính mình. Người học Phật nhắc mình không để những thứ làm mê mờ tâm trí trở thành điều kiện khiến tham ái, sân hận hay những cảm xúc tiêu cực có cơ hội lấn át lý trí.
Giữ giới thứ 5 để không bước qua giới thứ nhất
Từ giới thứ 5 có thể nhìn thấy mối liên hệ với giới thứ nhất: Không sát sinh.
Năm giới không đứng tách rời nhau. Khi tâm được giữ trong sự tỉnh thức, con người dễ nhận ra ranh giới trước khi vượt qua nó.
Ngược lại, khi tham ái, sân hận và sự mê mờ cùng lúc xuất hiện, những giới hạn vốn được dựng lên để bảo vệ mình và người khác có thể lần lượt bị phá vỡ.
Trong vụ án mạng tại Đồng Nai, tận cùng của bi kịch là những sinh mạng vô tội bị tước đoạt. Điều ấy nhắc chúng ta rằng một phút mất kiểm soát đôi khi có thể để lại nỗi đau cho rất nhiều người và không còn cơ hội để sửa chữa.
Với người học Phật, giữ 5 giới không phải để chứng tỏ mình là người tu hành hay trở thành một con người hoàn toàn không có sân giận, tham muốn. Đó là quá trình thường xuyên quay về soi lại chính mình: Khi lòng khởi tham ái thì biết, khi sân hận khởi lên thì biết, khi tâm bắt đầu mất tỉnh táo thì biết dừng lại.
Giữ giới cũng không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Có thể là biết rời khỏi một cuộc tranh cãi khi đang quá nóng giận. Biết không tìm đến người khác khi mình đang mất kiểm soát. Biết dừng một cuộc vui khi đã uống nhiều. Và quan trọng hơn, biết nhận ra trong mình đang có một cảm xúc có thể gây tổn thương cho người khác.
5 giới trong đạo Phật, nhìn từ đời sống, chính là những lời nhắc để mỗi người biết giữ mình trước khi phải trả giá cho một điều không thể quay lại.
Vụ án Đồng Nai là câu chuyện được nhìn nhận trước hết bằng pháp luật. Nhưng từ bi kịch ấy, mỗi người cũng có thể tự soi lại mình. Giữ giới, suy cho cùng, là giữ cho tâm còn đủ tỉnh thức để không gây khổ đau cho mình và cho người.
