Tượng gỗ - Di sản văn hóa không thể trộn lẫn của người Mơ Nâm
Với đường nét đơn sơ, mộc mạc, những bức tượng gỗ dân gian của người Mơ Nâm đã tái hiện lại một cách sinh động và chân thật nhất về đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc.
Tượng gỗ kể chuyện hằng ngày
Người Mơ Nâm (nhóm địa phương thuộc dân tộc Xơ Đăng) chủ yếu cư trú tại khu vực Đông Trường Sơn, gồm các xã Măng Đen, Măng Bút, Kon Plông, tỉnh Quảng Ngãi.
Người Mơ Nâm có một kho tàng văn hóa vô cùng phong phú, trong đó, nghệ thuật tạc tượng gỗ dân gian thể hiện tư duy thẩm mỹ và cả tâm hồn chất phác, thuần hậu của mình.
Khác với phần lớn các dân tộc ở Tây Nguyên thường gắn việc tạc tượng gỗ với tục làm nhà mồ, còn người Mơ Nâm lại dùng tượng gỗ để tái hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
_watermarked.jpg)
Nghệ nhân Ưu tú A Gông, làng Kon Du, xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Tượng gỗ của người Mơ Nâm chủ yếu tái hiện lại các hoạt động như: Đi làm rẫy, săn bắt, giã gạo, đánh cồng chiêng, uống rượu cần… Những bức tượng này thường được trang trí ở trước sân nhà rông, nhà ở của người Mơ Nâm.
Theo quan niệm của người Mơ Nâm, tượng gỗ dân gian còn là vật linh thiêng gắn liền với các lễ hội và là sợi dây kết nối, gửi gắm tình cảm của thế hệ con cháu với tổ tiên.
Đối với những bức tượng phục vụ cho lễ hội, người Mơ Nâm thường tạc tượng có kích thước nhỏ với đường kính khoảng 15 cm, chiều dài 30 - 40 cm.
Kích thước này giúp bức tượng trở nên gần gũi, dễ cầm nắm và thuận tiện cho việc di chuyển trong các nghi lễ linh thiêng của gia đình và cộng đồng.
“Khi đến dịp lễ hội như mừng lúa mới, mở chuồng trâu, người dân trong làng sẽ cầm bức tượng và nhảy theo tiếng cồng chiêng chung quanh nhà sàn. Đến sáng hôm sau, người dân sẽ đặt bức tượng ngay trước kho lúa hoặc chuồng trâu và gieo vài hạt lúa quanh bức tượng, với quan niệm tổ tiên sẽ phù hộ cho dân làng có được vụ mùa bội thu”, ông A Hai, làng Kon Du, xã Măng Đen chia sẻ.
“Giữ hồn” cho tượng gỗ
Trải qua thăng trầm của thời gian và những biến đổi của đời sống hiện đại, nghệ thuật tạc tượng gỗ của người Mơ Nâm vẫn đang được các thế hệ nghệ nhân âm thầm gìn giữ.
Những nhát rìu, nhát đục thô sơ nhưng dứt khoát, cộng với tư duy tạo hình mộc mạc đã tạo nên một nét di sản không thể trộn lẫn.
Nghệ nhân Ưu tú A Gông, người đang nỗ lực truyền dạy nghề tạc tượng cho thế hệ trẻ ở làng Kon Du, xã Măng Đen chia sẻ: Công việc điêu khắc tượng được truyền dạy giữa các thế hệ, những ai yêu thích, say mê tạc tượng, thì mới có thể theo nghề và tạo nên những bức tượng sống động, góp phần lưu giữ nét văn hóa độc đáo của dân tộc.
“Tôi gắn bó với nghề tạc tượng này cũng gần 20 năm, tôi luôn cố gắng truyền dạy lại cho thế hệ trẻ trong làng. Tạc một bức tượng không chỉ là mô phỏng hình hài, mà là gửi gắm cả nội tâm, tình cảm, hy vọng và niềm tự hào dân tộc vào đó”, A Gông tâm sự.
Với sự tâm huyết của Nghệ nhân Ưu tú A Gông, hiện nay, nhiều thanh niên ở làng Kon Du, xã Măng Đen đã có thể tự tay tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh, đẹp mắt.
Anh A Rây, làng Kon Du, xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi, người đã theo nghệ nhân Ưu tú A Gông học tạc tượng chia sẻ: Hồi đầu mới học, tay chân cứng đơ, tạc mãi mà khúc gỗ chẳng ra hình người đàn ông vác nỏ, nhìn cứ méo mó sao đó. Nhưng được nghệ nhân A Gông động viên, chỉ dạy tận tình thì giờ tôi đã làm thành thạo.
“Giờ đây, mỗi lần tạc tượng, tôi cảm thấy như đang trò chuyện với cha ông ngày xưa, như thấy cả cuộc sống của bản làng mình trong đó. Tôi sẽ cố gắng giữ nghề, để sau này còn chỉ dạy cho con cháu, giữ cho nghề tạc tượng của người Mơ Nâm sống mãi với thời gian”, anh A Rây tâm sự.
Giữa đại ngàn Trường Sơn, nghề tạc tượng gỗ dân gian của người Mơ Nâm đang được gìn gìn và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Với họ, mỗi bức tượng gỗ là một câu chuyện về tình yêu lao động, lòng biết ơn tổ tiên và khát vọng về một cuộc sống bình yên, no ấm.
