Viết báo đồng hành cùng đồng bào DTTS bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch

Tôi vẫn nhớ mãi lần đầu chỉ đạo sản xuất và phát sóng chương trình phát thanh Truyền hình tiếng Hrê và tiếng Co trên sóng Đài Phát thanh- Truyền hình tỉnh Quảng Ngãi và VTV5 - Đài Truyền hình Việt Nam. Khi chương trình lên sóng, đồng bào rất vui mừng và phấn khởi. Điều khiến tôi đặc biệt đam mê là được gắn bó, phối hợp với các nghệ nhân, già làng, Người có uy tín và chính quyền các xã vùng cao để tổ chức sản xuất các chương trình văn hóa, văn nghệ bằng tiếng Hrê và tiếng Co, phát sóng trên Đài Phát thanh- Truyền hình tỉnh Quảng Ngãi và Đài Truyền hình Việt Nam.

Bên cạnh đó, tôi còn dành thời gian nghiên cứu, viết tin, bài gửi đăng trên Báo Dân tộc và Phát triển. Mỗi khi đài phát, báo đăng, tôi cảm thấy rất vui vì bài viết của mình được nhiều bạn bè, độc giả biết đến và chia sẻ.

Hơn 30 năm làm báo, tôi luôn tâm niệm: Làm chương trình văn hóa, văn nghệ dân tộc là để góp phần giúp đồng bào bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển du lịch. Điều tâm nguyện ấy của tôi đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ nhiều nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân và cả những nghệ nhân bình dị trong cộng đồng.

Mỗi khi họ hỗ trợ tôi sản xuất chương trình, tôi đều cố gắng tìm mọi nguồn kinh phí để có thể bồi dưỡng phần nào cho họ. Đặc biệt, từ ngày nghỉ hưu, tôi vẫn dành một phần tiền lương hưu để tiếp tục công việc này. Ngoài ra, mỗi khi nghệ nhân đau ốm, tôi đều tìm về thăm nom, tặng quà, và khi họ qua đời, tôi đến phúng viếng, tiễn biệt họ như người thân.

Tôi luôn coi các nghệ nhân như những thành viên trong gia đình mình. Nhờ mối quan hệ gắn bó mật thiết ấy, mỗi khi có các hoạt động lễ hội như Lễ ăn trâu, Tết ngã rạ..., đồng bào đều trân trọng gọi điện mời tôi về cùng tham dự.

Để góp phần bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch một cách bền vững, năm 2022, tôi đã mạnh dạn làm việc với chính quyền địa phương hai xã Trà Thủy (huyện Trà Bồng) và Sơn Mùa (huyện Sơn Tây, Quảng Ngãi) để thành lập hai Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian của người Co và người Ca Dong.

Vui mừng trước những việc làm này, anh Hà Phải, nguyên Chủ tịch UBND xã Sơn Mùa, huyện Sơn Tây đã dành dụm hơn 20 triệu đồng từ tiền lương để mua một bộ chiêng cổ của người Ca Dong, gửi tặng Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa Ca Dong ở Sơn Mùa.

Còn Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa người Co tại xã Trà Thủy, huyện Trà Bồng, từ ngày thành lập đến nay đã hoạt động khá hiệu quả. Nhờ việc sản xuất và bán cây nêu truyền thống của người Co, câu lạc bộ đã có doanh thu lên đến hơn 100 triệu đồng.

Trong suốt cuộc đời làm báo của mình, tôi luôn nghĩ: nghệ nhân chính là linh hồn của đời sống văn hóa. Họ là những người tạo ra văn hóa, gắn bó sâu sắc với cộng đồng và âm thầm gìn giữ, bảo tồn bản sắc dân tộc. Xuất phát từ suy nghĩ đó, hàng chục năm qua, tôi luôn đau đáu một nỗi niềm: làm sao để đồng hành cùng đồng bào, cùng các nghệ nhân gìn giữ được sắc màu văn hóa truyền thống của các dân tộc Hrê, Co và Ca Dong ở Quảng Ngãi.

Các Nghệ nhân Nhân dân như Đinh Văn Ước, Phạm Văn Sự (huyện Ba Tơ), Đinh Ngọc Su (huyện Sơn Hà), các nghệ nhân ưu tú như Hồ Thị Bảy, Hồ Ngọc Hoàng (huyện Trà Bồng) - trước khi rời khỏi cõi trần vẫn còn gửi gắm với tôi và anh em báo chí Quảng Ngãi lời nhắn tha thiết: “Các em, các cháu làm báo thế hệ sau hãy luôn về với đồng bào, giúp tuyên truyền, giữ gìn bản sắc văn hóa cổ truyền các dân tộc thiểu số. Đừng để văn hóa bà con bị mai một. Uổng lắm...”

Thực tế, các huyện miền núi Quảng Ngãi hiện nay như huyện Ba Tơ, Trà Bồng, Sơn Hà, Sơn Tây, Minh Long đều rất giàu tiềm năng về bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch. Tuy nhiên, do nhiều năm qua tỉnh chưa có chiến lược đầu tư đúng tầm, hoặc có đầu tư nhưng còn khiêm tốn nên nhiều vùng đất giàu bản sắc vẫn vắng bóng du khách. Các hoạt động văn hóa như cồng chiêng, đàn và hát dân ca, ẩm thực truyền thống... chỉ xuất hiện trong vài ngày lễ hội rồi lại rơi vào im lặng.

Nhiều nghệ nhân - vì quá yêu văn hóa dân tộc đã tự nguyện biến chính ngôi nhà của mình thành nơi lưu giữ, bảo tồn những giá trị truyền thống. Họ đang lặng thầm làm công việc mà lẽ ra chính quyền và các ngành chức năng phải chủ động đồng hành và hỗ trợ.

Quảng Ngãi và Kon Tum sẽ chính thức “về chung một nhà” từ ngày 1/7/2025. Thông tin này khiến nhiều nghệ nhân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi Quảng Ngãi vô cùng vui mừng, phấn khởi. Họ tin rằng, khi hai địa phương có nhiều nét tương đồng về văn hóa dân tộc thiểu số được sáp nhập, sự gắn kết giữa các dân tộc sẽ ngày càng bền chặt hơn, cùng nhau gìn giữ và phát huy những sắc màu văn hóa truyền thống quý giá.

Với tôi - một nhà báo nhiều năm gắn bó, đam mê công việc bảo tồn văn hóa dân tộc - đây là một tín hiệu rất đáng kỳ vọng. Khi không còn đơn vị hành chính cấp huyện, tôi tin rằng mỗi xã sẽ có điều kiện thành lập một Câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân gian các dân tộc thiểu số, tạo nên mạng lưới gìn giữ di sản rộng khắp và bền vững hơn.

Miền đất Ấn - Trà rồi sẽ cất cánh, hòa nhịp cùng sự phát triển chung của đất nước trong thời kỳ kỷ nguyên số, nhưng vẫn giữ vững được cội nguồn văn hóa đã bao đời vun đắp.