Hành trình ấy mở ra hướng đi mới cho đồng bào Bru Vân Kiều khi nông sản không chỉ bán theo sản lượng mà được nâng lên bằng giá trị.

Người mở lối trên bãi bồi Long Đại

Sương sớm còn vương trên những bãi phù sa ven sông Long Đại. Giữa những luống lạc, đậu, mè và sâm Bố Chính, những nông dân người Bru Vân Kiều đã cặm cụi nhổ cỏ bằng tay. Không còn mùi thuốc bảo vệ thực vật, chỉ còn mùi đất mới quyện với sương mai trong làng.

Bà Võ Thị Thi - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sản xuất dịch vụ Nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn, cúi xuống vạch lớp phủ dưới gốc sâm Bố Chính. Bà bảo, vùng đất này từng khiến nhiều người nghi ngờ khi bà bắt đầu làm nông nghiệp hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu.

“Nhiều người nói tôi liều. Tôi phải làm trước. Thành công rồi bà con mới tin”, bà Thi kể.

Năm 2023, bà Thi thành lập HTX Sản xuất dịch vụ Nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn với 8 thành viên, trong đó phần lớn là những người nông dân người Bru Vân Kiều. Khi ấy, phần lớn đồng bào vẫn quen dùng phân hóa học để tăng năng suất. Thuyết phục bà con thay đổi không dễ. Vì vậy, bà Thi chọn cách tự mình làm trước.

Sau chuyến tham quan vùng trồng sâm Bố Chính ở Nam Trạch, bà mang giống về trồng thử trên 3 sào đất bãi ven Long Đại. Kết quả vượt kỳ vọng, vụ đầu tiên gia đình bà Thi thu gần 20 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Hai vụ liên tiếp thắng lợi giúp bà có thêm niềm tin vào kế hoạch xây dựng vùng nông nghiệp hữu ở bãi bồi.

“Tôi nhận ra cây sâm rất hợp với đất bãi bồi sông Long Đại. Cây ít sâu bệnh, chỉ cần phân hữu cơ và trồng đúng thời vụ để tránh mưa dầm”, bà Thi chia sẻ.

Đến nay, HTX đã mở rộng diện tích trồng sâm lên 2 ha. Củ sâm sau thu hoạch được sơ chế, bảo quản rồi chế biến thành sản phẩm sâm Bố Chính mật ong đại ngàn Trường Sơn, đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao.

Bên cạnh đó, sản phẩm mật ong đại ngàn Trường Sơn cũng được công nhận OCOP 3 sao. Hai sản phẩm mang thương hiệu vùng cao đang góp phần nâng giá trị nông sản nông nghiệp của đồng bào Bru Vân Kiều.

Không chỉ có sâm Bố Chính, những luống mè, đậu và lạc trên bãi bồi cũng được đổi cách canh tác. Đất được cải tạo bằng phân hữu cơ, cỏ được xử lý thủ công. Quy trình sản xuất được ghi chép cẩn thận từ khi gieo hạt đến lúc thu hoạch.

Đó là nền tảng để 52 ha đất vùng bãi bồi ven Long Đại ở xã Trường Sơn đạt chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu.

Khi đồng bào bán giá trị thay vì bán sản lượng

Thấy bà Thi trồng sâm Bố Chính cho hiệu quả kinh tế cao, ông Hồ Thuần (dân tộc Bru Vân Kiều) đã học cách làm theo. Vụ đầu ông trồng 2 sào, hiệu quả kinh tế đã thấy rõ ngay sau khi thu hoạch.

“Ban đầu ai cũng ngại vì đây là cách trồng trọt mới, cây mới. Làm hữu cơ thì công nhiều hơn, tuy nhiên hiệu quả kinh tế thấy rõ ngay từ vụ thu hoạch đầu tiên”, ông Hồ Thuần nhớ lại.

Làm hữu cơ đồng nghĩa với việc cỏ phải nhổ bằng tay. Sâu bệnh được xử lý bằng chế phẩm sinh học. Mỗi hộ đều phải ghi chép đầy đủ từng công đoạn để bảo đảm truy xuất nguồn gốc. Đổi lại, các loại nông sản như lạc, mè, đậu... có giá bán cao hơn nhiều so với trước.

Lạc tươi tại ruộng trước đây chỉ bán khoảng 10.000 - 12.000 đồng/kg. Khi đạt tiêu chuẩn hữu cơ châu Âu, giá tăng lên 14.000 - 15.000 đồng/kg. Mè, đậu và nhiều nông sản khác cũng bán cao hơn thị trường từ 30 - 50%.

Đến nay, toàn bộ nông dân Bru Vân Kiều có đất bãi bồi ở bản Đoàn Kết đã chuyển sang sản xuất theo quy trình hữu cơ châu Âu.

Để người dân yên tâm, HTX liên kết với doanh nghiệp cung ứng phân hữu cơ theo hình thức trả chậm và nhận bao tiêu toàn bộ sản phẩm nông nghiệp canh tác trên đất bãi bồi.

Theo bà Thi, doanh nghiệp chính là mắt xích giúp nông sản vùng cao đi xa hơn. Từ năm 2024, Công ty CP Thế giới hạt dưỡng HANUTI đồng hành cùng hợp tác xã xây dựng quy trình sản xuất, thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tháng 8/2025, tổ chức quốc tế ACT cấp chứng nhận hữu cơ châu Âu cho hơn 52 ha đất sản xuất của 120 hộ nông dân Bru Vân Kiều tại xã Trường Sơn. Chỉ vài tháng sau, 3 tấn lạc rang hữu cơ đầu tiên được xuất thử nghiệm sang thị trường Úc. Những cuộc đàm phán tiếp theo hướng tới châu Âu, Mỹ và Nhật Bản cũng bắt đầu được mở ra.

Ông Hoàng Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị cho biết: “Địa phương xác định nông nghiệp hữu cơ là hướng đi lâu dài để nâng giá trị nông sản và tăng thu nhập cho đồng bào Bru Vân Kiều. Hiện nay xã hỗ trợ giống, hỗ trợ 10 triệu đồng cho mỗi chứng nhận hữu cơ được cấp. Đồng thời phối hợp với HTX và doanh nghiệp quy hoạch vùng trồng tập trung”.

Không còn là nông sản bán theo từng phiên chợ như trước, giờ đây, mỗi bao lạc, mỗi hũ mật ong hay củ sâm Bố Chính đều mang theo câu chuyện về sự đổi thay của đồng bào Bru Vân Kiều ở xã vùng cao Trường Sơn.

Người phụ nữ Mnông đi đầu trong phát triển nông nghiệp hữu cơ

Phát động cuộc thi viết “Nông nghiệp Hữu cơ - Vì sự tăng trưởng xanh, phát triển bền vững”