Bàn Văn Tình - Từ thầy cúng đến "sứ giả văn hóa" trên mạng xã hội (Bài 1)

Từ tình yêu nguồn cội đến ý tưởng bất ngờ

Sinh ra và lớn lên tại thôn Sơn Nam, xã Hương Sơn, huyện Quang Bình, một vùng đất giàu bản sắc văn hoá của tỉnh Hà Giang, Bàn Văn Tình từ nhỏ đã được tắm mình trong dòng chảy văn hóa phong phú của cộng đồng người Dao, Tày, Mông, Kinh, Nùng, Hoa. Chính môi trường đa dạng này đã nuôi dưỡng trong anh một tình yêu sâu sắc với bản sắc văn hóa dân tộc Dao nói riêng và các dân tộc khác tại quê hương mình. Sau khi học hết lớp 12 vào năm 2015, hoàn cảnh gia đình khó khăn khiến Tình không thể tiếp tục con đường đại học. Anh trở về nhà, theo đuổi đam mê học chữ Nho trong hai năm, và đến cuối năm 2017, sau khi lập gia đình, anh bắt đầu công việc làm thầy cúng trong các nghi lễ nhỏ của cộng đồng Dao tuyển tại quê nhà.

Bước ngoặt đến với Tình vào cuối năm 2019 một cách thật tình cờ. Trong một lần đi đón dâu cùng bố, với chiếc điện thoại Oppo A16 bộ nhớ chỉ vỏn vẹn 16GB, anh đã quay lại một đoạn video clip dài 17 phút về đám cưới của người Dao Tuyển. Khi đăng tải lên Facebook và YouTube, đoạn clip bất ngờ thu hút hơn 300.000 lượt xem chỉ sau một ngày.

Chính sự đón nhận nồng nhiệt đó đã lóe lên trong Tình một ý tưởng: "Sao mình không làm video clip về các bản sắc văn hóa của dân tộc mình để mọi người cùng được xem, cũng như để lớp trẻ được xem và bảo tồn, lưu giữ cho những thế hệ sau?". Từ đó, hành trình trở thành một nhà sáng tạo nội dung số của Bàn Văn Tình bắt đầu. Anh lập ra hai kênh YouTube là "Bàn Tình Vlog" (hiện có gần 10.000 người đăng ký) và "Tình Vlog 23" (hơn 6.000 người đăng ký), cùng một trang Fanpage "Tình Vlog 23" với hơn 52.000 lượt theo dõi. Những nền tảng này không chỉ giúp anh chia sẻ văn hóa mà còn mang lại một nguồn thu nhập nhỏ để tiếp tục nuôi dưỡng đam mê.

Chắt lọc tinh hoa văn hóa qua từng thước phim

Con đường Tình chọn đi không hề bằng phẳng. Quê anh ở vùng sâu, vùng xa, cách trung tâm huyện 36km và thành phố hơn 100km, với địa hình hiểm trở, đường sá chủ yếu là đường đất, lại không có điện và sóng điện thoại ổn định. Mỗi lần muốn đăng tải một video đã dày công quay dựng, Tình phải di chuyển xuống trung tâm xã để "bắt ké" mạng Wi-Fi. Những ngày đầu, chiếc điện thoại cũ kỹ với dung lượng hạn chế và chất lượng camera kém khiến hình ảnh video không được tốt, lượng khán giả theo dõi còn ít ỏi.

Thế nhưng, những khó khăn đó không làm lung lay ý chí của chàng trai người Dao. Tình tâm niệm lời Bác Hồ dạy: "Người nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình. Đào núi và lấp biển quyết chí ắt làm nên". Anh tự nhủ rằng, dù chỉ có một lượt xem, anh cũng vui, vì đó là thành quả của sự nỗ lực và cố gắng của bản thân. Động lực lớn lao nhất giúp Tình vượt qua mọi trở ngại chính là sự ủng hộ hết mình từ gia đình: bố, mẹ, chị gái và người vợ luôn đồng hành cùng anh. Họ không chỉ động viên tinh thần mà còn là những "khán giả đầu tiên", cùng xem và góp ý để Tình hoàn thiện hơn những sản phẩm của mình sau mỗi buổi tối.

Ban đầu, Tình quay phim một cách tự nhiên, chưa có chủ đề cụ thể. Dần dà, qua quá trình tự học hỏi trên mạng và từ kinh nghiệm thực tế, anh nhận ra rằng nội dung số cần có chủ đề rõ ràng, video clip phải ngắn gọn, súc tích mới thu hút được người xem. Từ đó, anh bắt đầu viết ra giấy các ý tưởng, mục tiêu cho từng video mình chuẩn bị thực hiện. Ưu tiên hàng đầu của Tình là ghi lại bản sắc văn hóa của dân tộc mình, nhóm Dao tuyển, sau đó mở rộng ra các dân tộc khác trên địa bàn Hà Giang như Tày, Nùng, Mông.

Video để lại cho Tình nhiều cảm xúc và kỷ niệm khó quên nhất chính là thước phim đầu tay về đám cưới người Dao năm 2019. Những bình luận tích cực, những lời động viên "quay thêm nhiều video clip về bản sắc văn hóa của bà con đồng bào nhóm Dao tuyển hơn nữa nhé" đã trở thành bước đệm quan trọng, tiếp thêm sức mạnh để anh vững bước trên con đường sáng tạo nội dung số.

Trong hành trình khám phá và ghi lại văn hóa, Tình nhận thấy một số phong tục đang bị mai một nhanh chóng, đặc biệt là chữ Hán Nôm của người Dao và các bài hát Dao truyền thống (cả hát Dao nam và nữ). Anh trăn trở: "Lớp trẻ ít ai thích tìm hiểu về bản sắc dân tộc mình vì chữ Nôm Dao cách đọc và cách phát âm khác so với những ngôn ngữ mình hay giao tiếp hằng ngày bằng tiếng Dao (Nhóm Dao tuyển), và cách hát Dao cũng cần phải luyện thanh luyện giọng rất khó để học". 

Chính vì vậy, việc anh ghi lại và chia sẻ các lễ cưới, nghi thức dân tộc như lễ cấp sắc, hát dao duyên mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đó không chỉ là cách lưu giữ, bảo tồn, truyền thông mà còn là nguồn tư liệu quý giá để thế hệ trẻ người Dao có thể xem, hiểu thêm và học hỏi về những nghi lễ, những bài hát truyền thống của dân tộc mình.