Lời tòa soạn:
Trong kỷ nguyên số, thông tin lan truyền với tốc độ của một cú nhấp chuột. Bên cạnh những giá trị tích cực, không gian mạng cũng đang trở thành nơi tin giả, thông tin cắt ghép và các chiến dịch thao túng nhận thức có thể nhanh chóng lan rộng, khoét sâu những vấn đề nhạy cảm như tôn giáo, dân tộc hay các sự kiện chính trị - xã hội.
Khi ranh giới giữa sự thật và xuyên tạc trở nên mong manh, niềm tin xã hội cũng dễ bị tác động.
Tuyến bài “Bảo vệ không gian thông tin trước các chiến dịch chia rẽ” phân tích những thủ đoạn lan truyền thông tin sai lệch trên mạng xã hội, đồng thời gợi mở giải pháp xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, góp phần giữ vững niềm tin và sức mạnh đoàn kết của xã hội.
Ảnh minh họa.Nhiều trường hợp tung tin sai sự thật về bầu cử bị xử lý
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, ngày hội lớn của toàn dân nhằm lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin thiếu kiểm chứng, thậm chí sai sự thật liên quan đến công tác bầu cử. Một số tài khoản đăng tải, chia sẻ nội dung xuyên tạc, cắt ghép thông tin về nhân sự ứng cử, lan truyền các tin đồn chưa được xác thực, gây hoang mang dư luận và làm nhiễu loạn môi trường thông tin.
Trước tình trạng này, các cơ quan chức năng đã tăng cường theo dõi, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm. Tại Lâm Đồng, ngày 6/3, Công an tỉnh này cho biết, đang củng cố hồ sơ để xử lý hai trường hợp có hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật và xúc phạm ứng cử viên, xuyên tạc về công tác nhân sự.
Trong đó, ông N.Đ.T. (57 tuổi) được xác định, tham gia một nhóm cộng đồng để đăng tải thông tin sai sự thật liên quan đến bầu cử. Còn ông N.L. (42 tuổi) sử dụng tài khoản cá nhân để đăng một số nội dung xúc phạm ứng cử viên đại biểu Quốc hội, đồng thời thường xuyên chia sẻ các thông tin sai sự thật liên quan công tác nhân sự.
Theo cơ quan chức năng, các cá nhân này thừa nhận đã chia sẻ thông tin từ những nguồn không kiểm chứng, rồi bình luận theo cảm xúc cá nhân, dẫn tới việc lan truyền tin sai sự thật.
Bên cạnh xử phạt hành chính, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định một số hành vi nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự, như:
- Đăng tải thông tin bịa đặt, xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự người khác có thể bị xử lý về tội “Vu khống”, với mức án từ 1 đến 3 năm tù, kèm theo phạt tiền. (Điều 156)
- Lợi dụng mạng xã hội để đưa thông tin trái pháp luật nhằm thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại lớn có thể bị xử lý theo tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”, với mức phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. (Điều 288)
Trường hợp phát tán tài liệu, thông tin bịa đặt nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, người vi phạm có thể đối diện mức án từ 5 đến 12 năm tù. (Điều 117).
Cũng trong ngày 6/3, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP. Hà Nội đã phát hiện và xử lý 2 trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật liên quan đến cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Trước đó (ngày 5/3), Công an tỉnh Hà Tĩnh đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 2 trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội liên quan đến cuộc bầu cử.
Qua làm việc, các cá nhân này thừa nhận đã sử dụng tài khoản Facebook cá nhân để đăng tải thông tin sai sự thật; bình luận, chia sẻ nội dung không đúng sự thật liên quan đến nguyên lãnh đạo tỉnh, trong đó có bài viết mang tính kích động của đối tượng phản động ở nước ngoài.
Theo cơ quan công an, việc phát tán thông tin sai sự thật trên không gian mạng không chỉ vi phạm pháp luật mà còn có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của người dân, làm suy giảm niềm tin xã hội và tác động đến môi trường thông tin trước thềm bầu cử. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần thận trọng khi tiếp nhận, chia sẻ thông tin trên mạng xã hội, chỉ tiếp cận thông tin từ các nguồn chính thống, tránh tiếp tay cho tin giả lan truyền.
Một cú nhấp chuột, một làn sóng tin giả
Theo báo cáo nền tảng DataReportal - Công ty nghiên cứu thị trường và phân tích hành vi người tiêu dùng hàng đầu tại Việt Nam, đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, tương đương hơn 84% dân số. Số lượng tài khoản mạng xã hội đạt khoảng 79 triệu, tương đương gần 78% dân số.
Đáng chú ý, hơn 92% người dùng Internet tại Việt Nam sử dụng ít nhất một nền tảng mạng xã hội. Trong đó, Facebook là nền tảng phổ biến nhất cả nước, với 94% người dùng Internet tại Việt Nam sử dụng.
Các nền tảng mạng xã hội là những “xa lộ thông tin”, có tin chính thống lẫn tin giả, tin xuyên tạc đầy tinh vi nhằm làm nhiễu loạn niềm tin xã hội. Chỉ cần vài dòng trạng thái hoặc một video cắt ghép, thông tin sai lệch có thể lan truyền hàng nghìn lần trong vài giờ.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cảnh báo rằng không gian mạng đang trở thành “mặt trận của chiến tranh thông tin”, nơi các chiến dịch thao túng nhận thức có thể tác động trực tiếp tới niềm tin xã hội và sự ổn định chính trị.
Khi thông tin sai lệch được chia sẻ theo hiệu ứng đám đông, ranh giới giữa sự thật và tin đồn trở nên mong manh. Và nếu không được nhận diện kịp thời, những “đốm lửa tin giả” ấy có thể thổi bùng thành khủng hoảng niềm tin.
Với tỷ lệ người dùng Internet và mạng xã hội thuộc nhóm cao nhất thế giới, cùng tốc độ tiếp nhận AI (trí tuệ nhân tạo) nhanh vượt trung bình toàn cầu, Việt Nam đang bước vào giai đoạn công nghệ số không còn là xu hướng mà đã trở thành một phần thiết yếu trong đời sống kinh tế - xã hội.Để không rơi vào “hố đen” tin giả, Ts. Lê Quốc Vinh - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc của Tập đoàn Truyền thông Lê (Le Media Group) nhấn mạnh từ khóa “Chậm lại”. Chuyên gia này khuyến nghị, người dùng mạng xã hội cần chậm lại khi ấn nút Like hoặc nút Share.
“Chậm lại đủ khoảng thời gian tỉnh táo để tự kiểm chứng thông tin, tìm kiếm những nguồn thông tin chính thống trước khi chia sẻ”, ông Vinh nói.
Đối với cơ quan chức năng, theo Ts. Đặng Minh Tuấn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu ứng dụng công nghệ CMC, khi xuất hiện tin giả cần sử dụng công nghệ AI để tự đồng rà quét theo không gian thực để nhanh chóng phát hiện thông tin bất thường, thông tin gán nhãn thông tin giả, đặc biệt là từ khóa nhạy cảm, Deepfake, những mẫu bất thường.
“Kế đó là tiến hành xác minh và phân loại theo mức độ nguy hiểm. Sau nữa là đính chính, làm rõ những thông tin sai lệch và có biện pháp xử lý kịp thời, đưa thông tin rộng rãi nhằm mang tính răn đe”, ông Tuấn khuyến nghị.
Theo các chuyên gia công nghệ, hiện không gian mạng không còn chỉ là môi trường giao tiếp đơn thuần mà đã trở thành một phần của an ninh quốc gia, nơi mỗi thông tin lan truyền đều có thể tác động đến nhận thức và sự đoàn kết xã hội. Đây cũng là môi trường mà các thế lực thù địch đang tận dụng triệt để để xuyên tạc, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Các chiến dịch thao túng thông tin trên mạng xã hội thường không lan truyền ngẫu nhiên. Chúng được thiết kế theo chiến lược “kích hoạt cảm xúc”, khai thác những chủ đề nhạy cảm như tôn giáo, nhân sự, bầu cử để tạo hiệu ứng lan truyền theo tâm lý đám đông.
Trong kỷ nguyên số, mỗi cú nhấp chuột không chỉ là một hành động cá nhân, mà có thể trở thành mắt xích trong làn sóng thông tin lan rộng. Bảo vệ không gian thông tin vì thế không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng, mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân trên mạng.
Bài 2: Những “mũi nhọn” chia rẽ trong kỷ nguyên số
