Giao thông trắc trở đang “trói chặt” cơ hội phát triển của đồng bào Đan Lai ở Pù Mát

Quanh quẩn với cái nghèo

Để vào được bản Cò Phạt, bản Búng, nơi sinh sống của hàng trăm hộ đồng bào Đan Lai – hành trình không chỉ là khoảng cách địa lý hơn 18km mà còn là thử thách của địa hình, thời tiết và sự bền bỉ.

Con đường bộ xuyên rừng như một lối mòn gập ghềnh, vắt qua những sườn núi dốc đứng. Khi mùa mưa đến, nhiều đoạn trơn trượt, lầy lội khiến tuyến đường gần như bị “xóa sổ”.

Trong bối cảnh ấy, đường thủy trên sông Giăng là lựa chọn thay thế, nhưng cũng đầy rủi ro. Hơn 2 giờ đồng hồ ngồi thuyền máy giữa lòng sông, người dân không chỉ tốn kém chi phí mà còn đối mặt với nguy hiểm khi nước dâng cao, chảy xiết.

Ông La Văn Linh, Trưởng Ban Công tác mặt trận bản Cò Phạt chia sẻ: Đường giao thông là nỗi trăn trở lớn của bà con. Đã hằng chục năm qua, đường bộ vẫn bị cô lập khi mưa gió và đường sông thì rất nguy hiểm khi nước chảy xiết. Chúng tôi rất mong một con đường đúng nghĩa.

Sự cách trở ấy khiến các bản làng trở nên cô lập trong mùa mưa bão. Lương thực, nhu yếu phẩm phụ thuộc vào những chuyến thuyền hiếm hoi. Khi có người ốm đau, việc đưa bệnh nhân ra trung tâm y tế xã trở thành cuộc chạy đua với thời gian và may rủi.

Không chỉ là câu chuyện đi lại, giao thông trắc trở còn “trói chặt” cơ hội phát triển kinh tế. Đất sản xuất ít, canh tác chủ yếu tự cung tự cấp, chăn nuôi nhỏ lẻ, hàng hóa làm ra khó tiêu thụ… khiến đời sống người dân quanh quẩn trong nghèo khó.

Hai bản Cò Phạt, bản Búng có hơn 1.000 nhân khẩu nhưng tỷ lệ hộ nghèo luôn ở mức rất cao, trên 90%. Những con số ấy phản ánh rõ một thực tế: Khi giao thông chưa được quan tâm, mọi nỗ lực phát triển đều bị chặn lại từ “điểm nghẽn” hạ tầng.

Bản làng Đan Lai vẫn còn xa vời

Cuối năm 2023, dự án nâng cấp tuyến đường từ trung tâm xã Môn Sơn vào bản Cò Phạt, bản Búng được khởi công, thắp lên kỳ vọng lớn cho cộng đồng người Đan Lai. Với tổng mức đầu tư hơn 62 tỷ đồng từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, công trình được kỳ vọng hoàn thành trong 3 năm theo hồ sơ phê duyệt.

Nhưng, thực tế lại không như mong đợi. Sau hơn 2 năm triển khai, dự án mới giải ngân được hơn một nửa nguồn vốn, và chỉ hoàn thành hơn 6km đoạn cuối tuyến. Phần quan trọng nhất – hơn 12km đầu tuyến kết nối từ trung tâm xã – vẫn chưa được thi công.

Điều này đồng nghĩa, con đường vẫn chưa “chạm” tới bản làng. Người dân vẫn phải tiếp tục đi thuyền, tiếp tục lội rừng, tiếp tục sống trong cảnh biệt lập như chưa hề có dự án mở đường.

Nguyên nhân của sự chậm trễ được xác định từ nhiều phía. Địa hình phức tạp với độ dốc lớn khiến khối lượng đào đắp tăng cao. Công tác khảo sát ban đầu chưa sát thực tế dẫn đến phải điều chỉnh thiết kế khi thi công. Giá vật liệu xây dựng biến động mạnh cũng khiến tổng mức đầu tư ban đầu không còn phù hợp.

Ông Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An cho biết: Chính quyền địa phương đã kiến nghị cấp trên nâng tổng mức đầu tư dự án lên khoảng 96 tỷ đồng để có thể tiếp tục triển khai. Tuy nhiên, việc điều chỉnh nguồn vốn, hoàn tất các thủ tục liên quan cần thời gian, khiến tiến độ dự án tiếp tục bị kéo dài.

Thực tế cho thấy, dự án nâng cấp tuyến đường từ trung tâm xã Môn Sơn đi khe Búng qua bản Cò Phạt không chỉ là hạ tầng giao thông, mà còn là “cánh cửa” để người dân tiếp cận với giáo dục, y tế, thị trường. Khi con đường chưa hoàn thành, "cánh cửa" ấy vẫn còn đóng trước mặt đồng bào nơi đây.

Và phía sau "cánh cửa" ấy, những đứa trẻ vẫn lớn lên giữa rừng sâu với ít cơ hội tiếp cận tri thức; những người già vẫn đối mặt với bệnh tật trong điều kiện thiếu thốn; những người lao động vẫn loay hoay tìm kế sinh nhai trên mảnh đất chật hẹp.

Dự án mở đường vì thế không chỉ là một công trình giao thông, mà là phép thử đối với quyết tâm “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Khi con đường còn dang dở, bản làng Đan Lai vẫn còn xa. Và hành trình thoát nghèo của một cộng đồng nhỏ bé giữa đại ngàn vẫn đang phải đi qua những khúc quanh đầy trắc trở.