Bến nước không bao giờ cạn dưới tán rừng thiêng của người Ê Đê
Trong khi nhiều bến nước truyền thống của người Ê Đê ở các buôn làng Đắk Lắk đang dần mai một, bến nước buôn Kli A, phường Buôn Hồ vẫn ngày ngày róc rách chảy dưới tán rừng già.
Không chỉ cung cấp nguồn nước sinh hoạt, bến nước còn được xem là “mạch sống” của buôn làng, được cộng đồng gìn giữ như một “báu vật” mà thiên nhiên ban tặng.
Giữ rừng, bảo vệ dòng nước mát
Con đường dẫn xuống bến nước buôn Kli A được xây dựng bằng những bậc thang kiên cố. Dưới tán cây cổ thụ xanh mát, dòng nước trong veo từ lòng đất chảy qua ống dẫn, mang đến nguồn nước mát lành cho người dân trong buôn.
Ở Đắk Lắk hiện nay, những bến nước còn giữ được mạch nước tự nhiên, nguyên sơ không còn nhiều do tác động của quá trình đô thị hóa, diện tích rừng đầu nguồn bị thu hẹp.
Thế nhưng, trên diện tích hơn 2.000 m2, bến nước Kli A vẫn được bao bọc bởi cánh rừng xanh nguyên sinh. Khu rừng đầu nguồn ấy đóng vai trò quan trọng trong việc giữ nguồn nước ngầm, giúp dòng nước duy trì quanh năm.
Ông Y Chép Mlô, Bí thư Chi bộ buôn Kli A cho biết, từ bao đời nay, người Ê Đê luôn quan niệm muốn giữ được bến nước thì trước hết phải giữ rừng. Vì vậy, khi lập buôn, cha ông đã lựa chọn nơi có mạch nước ngầm trong rừng để hình thành bến nước; đồng thời bảo vệ nghiêm ngặt khu rừng bao quanh.
"Người già trong buôn thường xuyên nhắc nhở con cháu không chặt phá cây rừng đầu nguồn, không làm ảnh hưởng đến dòng chảy. Điều đáng mừng là lớp trẻ trong buôn ý thức rất rõ việc gìn giữ bến nước là giữ mạch nguồn buôn làng", ông Y Chép Mlô chia sẻ.
Hàng ngày ra bến gùi nước về sử dụng, em H Dút Niê (18 tuổi) hiểu rõ ý nghĩa của việc bảo vệ khu rừng đầu nguồn. Theo em, mỗi cây gỗ lớn bị chặt đi cũng có thể ảnh hưởng đến mạch nước ngầm.
“Chúng em hiểu đây là rừng thiêng, rừng mất thì nước sẽ cạn. Muốn giữ nguồn nước trong và ngọt thì phải bảo vệ rừng. Vì thế, mọi người trong buôn đều có ý thức giữ gìn khu rừng quanh bến nước”, em H Dút chia sẻ.
Linh hồn của buôn làng
Ngày nay, phần lớn hộ dân ở buôn Kli A đã có giếng khoan ngay tại nhà. Tuy nhiên, người dân vẫn duy trì thói quen ra bến gùi nước về sử dụng mỗi ngày. Vào sáng sớm hoặc chiều muộn, hình ảnh những người phụ nữ Ê Đê mang chai, can xuống bến lấy nước đã trở nên quen thuộc.
Chị H Bốp Niê (33 tuổi) cho biết, mỗi lần xuống bến nước, người dân trong buôn đều nhắc nhau không xả rác, đồng thời hướng dẫn trẻ nhỏ giữ gìn vệ sinh môi trường. Khu vực quanh bến thường xuyên được dọn dẹp để luôn sạch đẹp.
“Không ai phân công, nhưng ai cũng hiểu bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường cũng chính là bảo vệ nguồn nước, giữ mạch sống của buôn làng”, chị H Bốp Niê chia sẻ.
Không chỉ là nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt, bến nước còn giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người Ê Đê. Sau mỗi vụ mùa, cộng đồng người Ê Đê ở buôn Kli A lại cùng nhau tổ chức lễ cúng bến nước để tạ ơn thần linh đã ban nguồn nước, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, buôn làng bình yên, cuộc sống đủ đầy.
Chính những giá trị văn hóa ấy đã khiến bến nước Kli A trở thành điểm đến hấp dẫn đối với nhiều du khách khi tìm hiểu đời sống, văn hóa của người Ê Đê. Dưới tán rừng xanh, tiếng nước róc rách hòa cùng không gian bản làng tạo nên một nét đẹp hiếm có giữa nhịp sống hiện đại.
Cộng đồng người Ê Đê ở buôn Kli A bền bỉ bảo vệ cánh rừng đầu nguồn và dòng nước tự nhiên không chỉ là hành động giữ gìn môi trường, mà còn là cách bảo tồn mạch nguồn văn hóa của dân tộc.
Theo ông Lê Tuấn Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Buôn Hồ, buôn Kli A là một trong những buôn còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn các giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc Ê Đê. Buôn hiện có 279 hộ, 1.148 khẩu, trong đó 99,1% là đồng bào dân tộc Ê Đê. Bến nước buôn Kli A có diện tích 2.138,9 m², với dòng nước tự nhiên và rừng bao quanh, là không gian sinh hoạt văn hóa gắn bó lâu đời của cộng đồng.
Hiện nay, buôn Kli A vẫn duy trì nhiều loại hình văn hóa phi vật thể như không gian văn hóa cồng chiêng, hát Aray, múa xoang, nghề ủ rượu cần, dệt thổ cẩm cùng các nghi lễ truyền thống như Lễ cúng bến nước, Lễ mừng cơm mới... Đây là những giá trị văn hóa quan trọng, tạo nền tảng để xây dựng sản phẩm du lịch, phát triển du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc.
