Các trường nội trú vùng biên: Không đổi chất lượng lấy tiến độ
Chỉ còn chưa đầy 3 tuần trước hạn bàn giao ngày 30/8, hàng trăm công trình trường nội trú liên cấp vùng biên đang bước vào chặng nước rút.
Nhiều dự án đã hiện rõ hình hài, song phía sau áp lực tiến độ là bài toán không nhỏ về chất lượng công trình, tuyển sinh, đội ngũ và khả năng vận hành ngay từ năm học mới 2026 - 2027.
Chạy tiến độ từng ngày giữa mùa mưa
Những ngày đầu tháng 8, bốn công trường Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS tại các xã biên giới A Mú Sung, Mường Khương, Y Tý và Pha Long, tỉnh Lào Cai, gần như không có giờ nghỉ. Gần 1.700 cán bộ kỹ thuật, kỹ sư, công nhân được huy động, tổ chức thi công nhiều ca để chạy đua với thời tiết và mốc bàn giao.
Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Lào Cai, đến ngày 1/8, hai công trình tại A Mú Sung và Mường Khương đạt khoảng 92% khối lượng; trường tại Y Tý và Pha Long đạt khoảng 82%. Những hạng mục chính đang được hoàn thiện, thiết bị và hạ tầng kỹ thuật lần lượt được lắp đặt.
Dù vậy, khối lượng còn lại không hề nhẹ. Tại Y Tý, khu ký túc xá nam mới đạt khoảng 60%. Ở Pha Long, nhà bếp và khối lớp học THCS đạt khoảng 55%, trong khi gói thầu mua sắm thiết bị vẫn đang hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà thầu.
Điểm đáng chú ý, là Lào Cai không chờ công trình hoàn thành mới chuẩn bị vận hành. Bốn trường đã được thành lập, tuyển 4.102 học sinh, trong đó có 4.084 em nội trú.
Tỉnh cũng bố trí 279 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên; xây dựng phương án tổ chức bếp ăn, quản lý học sinh, tư vấn học đường và bảo đảm an ninh trường học. Tuy nhiên, một số vị trí như nhân viên thiết bị thí nghiệm, hỗ trợ học sinh khuyết tật và quản trị công sở vẫn còn thiếu.
Những con số ấy cho thấy áp lực trước ngày khai giảng không chỉ nằm ở phần mái, bức tường, hay sân trường. Một trường nội trú chỉ có thể đón học sinh khi cả công trình và bộ máy bên trong cùng sẵn sàng.
Tại Nghệ An, 10 trường giai đoạn đầu được xây dựng ở các xã Nhôn Mai, Na Ngoi, Keng Đu, Bắc Lý, Môn Sơn, Quế Phong, Tam Thái, Anh Sơn, Hạnh Lâm và Tri Lễ. Đến ngày 11/8, 9 công trình đạt khoảng 70 - 80% tiến độ. Riêng trường tại Nhôn Mai mới đạt 40 - 50% do khởi công muộn gần 3 tháng, sau khi phải điều chỉnh thiết kế để tránh khu vực có nguy cơ sạt lở.
Để bù tiến độ, Nghệ An đã huy động khoảng 650 cán bộ, chiến sĩ Quân đội và Công an hỗ trợ ngày công. Tại Bắc Lý, ngoài 90 cán bộ, chiến sĩ quân đội và dân quân được tăng cường, địa phương còn huy động thêm 78 người từ lực lượng Biên phòng, Công an, Quân sự xã và đoàn viên thanh niên. Những “đội quân đặc biệt” đang cùng nhà thầu san gạt mặt bằng, vận chuyển vật liệu và hoàn thiện các phần việc phù hợp.
Tại Quảng Trị, Trường Nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Dân Hóa được đầu tư hơn 285 tỷ đồng, thiết kế đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt của 910 học sinh. Nhưng đến ngày 31/7, công trình mới đạt khoảng 65% khối lượng.
Trong 20 khối nhà, 12 khối đang thi công phần mái và hoàn thiện. 8 khối còn lại mới thực hiện phần thân. 5 trong số 19 hạng mục hạ tầng kỹ thuật chưa được khởi công.
Với khoảng 35% công việc phải hoàn thành trong chưa đầy 1 tháng, áp lực tại Dân Hóa nằm ở cả thời gian, lẫn nhân công lành nghề. Nhà thầu còn phải đồng thời hoàn thiện khu nội trú học sinh, nhà ở giáo viên, nhà đa năng, đường nội bộ và lắp đặt thiết bị. Đây là những hạng mục liên quan trực tiếp đến an toàn và sinh hoạt hằng ngày của học sinh.
Không đổi chất lượng lấy tiến độ
Mốc 30/8 đang tạo sức ép rất lớn lên các chủ đầu tư và nhà thầu. Nhưng càng ở giai đoạn cuối, yêu cầu kiểm soát chất lượng càng phải chặt chẽ. Sau phần xây thô còn là hệ thống điện, nước, phòng cháy, chữa cháy, thoát nước, nhà ăn, bếp, ký túc xá, sân chơi, tường chắn và taluy...
Đây đều là những hạng mục gắn trực tiếp với tính mạng, sức khỏe của hàng trăm, thậm chí cả nghìn học sinh trong mỗi trường. Với những công trình nằm ở khu vực mưa nhiều, địa hình dốc và xa trung tâm, một khi xảy ra sự cố, việc khắc phục sẽ khó khăn hơn nhiều so với trường học ở vùng thuận lợi.
Ngày 11/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn số 5241/BGDĐT-GDPT, yêu cầu 22 tỉnh, thành phố xây dựng đề án tổ chức, vận hành các trường phổ thông nội trú. Bộ nhấn mạnh không để xảy ra tình trạng công trình hoàn thành nhưng chưa đủ điều kiện hoạt động, chậm đưa vào sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả.
Theo hướng dẫn, các địa phương phải dự báo quy mô học sinh ít nhất trong giai đoạn 2026 - 2030; xác định rõ đối tượng, địa bàn, chỉ tiêu tuyển sinh; bố trí đội ngũ; xây dựng phương án tổ chức ăn, ở, chăm sóc và bảo vệ học sinh. Việc sắp xếp học sinh, giáo viên và tài sản giữa trường mới với các cơ sở hiện có phải bảo đảm không làm gián đoạn việc học.
Các trường cũng phải tổ chức trực 24/24 giờ tại khu nội trú, kiểm tra hệ thống điện, nước, phòng cháy, chữa cháy, camera, nhà ăn và những khu vực có nguy cơ tai nạn. Nhân viên chế biến thực phẩm phải được tập huấn, khám sức khỏe; nhà cung cấp phải được lựa chọn công khai và có khả năng cung ứng ổn định.
Những yêu cầu này được ban hành chỉ ít ngày trước hạn bàn giao, cho thấy “đường găng” của chiến dịch đã chuyển dần từ công trường sang vận hành.
