Cao Bằng: Tạo nền tảng phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc Mông

Theo kết quả điều tra thông tin kinh tế - xã hội của 53 DTTS lần thứ III, được Bộ Dân tộc và Tôn giáo công bố tháng 7/2025, đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn tỉnh Cao Bằng có 11.557 hộ, với 60.850 nhân khẩu. Trong đó có 9.807 hộ sinh sống tại các xã khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn, thuộc diện đầu tư của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025 (Chương trình MTQG 1719). Là một trong 32 dân tộc còn nhiều khó khăn giai đoạn 2021-2025 theo Quyết định số 1227/QĐ-TTg, đồng bào dân tộc Mông ở Cao Bằng đã được thụ hưởng nhiều chính sách trong khuôn khổ Dự án 9 của Chương trình MTQG 1719.

Ưu tiên giải quyết những vấn đề cấp bách

Sau 5 năm triển khai Chương trình MTQG 1719, các chính sách được triển khai hiệu quả đã và đang góp phần làm đổi thay đời mọi mặt đời sống của đồng bào dân tộc Mông ở Cao Bằng. Trong đó, nhiều vấn đề cấp bách của đồng bào đã cơ bản được giải quyết.

Theo kết quả điều tra thông tin kinh tế-xã hội của 53 DTTS lần thứ III, trên địa bàn tỉnh Cao Bằng có 7.903 hộ dân tộc Mông có nhà ở kiên cố và bán kiên cố; diện tích nhà ở bình quân đạt 18,9m2, cao hơn mức bình quân chung của dân tộc Mông cả nước (14,8m2).

Điều kiện sản xuất cũng cơ bản đáp ứng, với diện tích đất sản xuất bình quân hơn 14.682m2/hộ. Bình quân mỗi hộ dân tộc Mông ở Cao Bằng có 6,2 con gia súc, cao hơn bình quân chung dân tộc Mông cả nước (4,5 con/hộ)

Nguồn vốn chính sách ưu đãi cũng đã tiếp thêm lực để đồng bào dân tộc Mông ở Cao Bằng phát triển sản xuất. Tính đến hết năm 2024, toàn tỉnh có 3.421 hộ dân tộc Mông được vay vốn chính sách, trong đó có 1.970 hộ vay từ 21 - 50 triệu đồng, 1.118 hộ vay từ 51 triệu đồng trở lên.

Vốn Chương trình MTQG 1719 cùng với các chương trình, dự án khác cũng đã đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu ở các địa bàn có đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Đặc biệt, ở những địa bàn có nguy cơ xảy ra thiên tai cao, nguồn lực của chương trình là đòn bẩy để Cao Bằng thực hiện định canh, định cư cho đồng bào.

Năm 2020, qua khảo sát, UBND huyện Hà Quảng (cũ) xác định có 21 hộ ở xóm Tà Cán, xã Tổng Cọt đang sinh sống ở vùng có nguy cơ thiên tai rất cao. Địa phương đã xây dựng dự án định canh, đinh cư cho 21 hộ này, được UBND tỉnh Cao Bằng phê duyệt tại Quyết định số 2310/QĐ-UBND ngày 26/11/2020.

Khu tái định cư có diện tích 0,9ha, với tổng mức đầu tư gần 7,2 tỷ đồng, nhưng do chưa bố trí được nguồn vốn nên chưa thể triển khai, mặc dù được xác định là cấp bách. Đến khi Chương trình MTQG 1719 giao vốn, ngày 01/8/2022, UBND huyện Hà Quảng (cũ) đã ban hành Quyết định số 3242/QĐ-UBND để thực hiện dự án này.

Theo ông Bế Văn Hùng - nguyên Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng, các công trình, dự án mang tính cấp bách được đầu tư trên địa bàn tỉnh như khu tái định cư Tà Cán đã khẳng định tính ưu việt của Chương trình MTQG 1719. Ngoài ra, chương trình cũng đã đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu, tạo điều kiện để đồng bào phát triển kinh tế, từng bước xóa đói giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, các dân tộc.

Đột phá cho giảm nghèo vùng khó

Việc triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội đã góp phần cải thiện rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào dân tộc Mông ở Cao Bằng. Bà con cũng không thụ hưởng thụ động mà biết vận dụng hiệu quả sự trợ lực của Nhà nước để vươn lên thoát nghèo.

Xóm Văn Thụ, xã Nam Tuấn là nơi sinh sống của 40 hộ, 192 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Theo ông Lý Văn Sinh - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng xóm Văn Thụ, trước năm 2020, tất cả các hộ dân ở xóm vùng cao này đều thuộc diện nghèo.

“Nhưng hiện đời sống của bà con đã cải thiện đáng kể. Một số gia đình trong xóm có thu nhập từ 70 đến 80 triệu đồng mỗi năm nhờ chuyển trồng ngô sang trồng cây thuốc lá”, ông Sinh cho biết.

Theo ông Sinh, cây thuốc lá bén đất Văn Thụ mới vài năm gần đây, nhưng đã chứng minh hiệu quả rõ rệt khi mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Ban đầu, bà con trong xóm không có kinh nghiệm và cũng chưa biết kỹ thuật trồng cây, sau được xã tổ chức các lớp tập huấn, hỗ trợ cây giống, phân bón để nhân rộng.

“Các lớp tập huấn kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch và sấy thuốc lá được tổ chức tại ruộng, giúp bà con hiểu rõ quy trình canh tác. Từ một hộ gia đình trồng thuốc lá ban đầu, đến nay, xóm Văn Thụ đã có 15 hộ tham gia trồng thuốc lá trên diện tích 6,8ha”, ông Sinh cho biết.

Cùng với hỗ trợ chuyển đổi cây trồng có giá trị kinh tế cao, từ vốn Chương trình MTQG 1719, xóm Văn Thụ được đầu tư đường giao thông nông thôn điểm Lũng Bua dài hơn 900m, với kinh phí hơn 2 tỷ đồng. Xã cũng đã hỗ trợ xóm lò sấy thuốc lá với tổng trị giá hơn 80 triệu đồng, đồng thời hỗ trợ phát triển chăn nuôi trâu, bò vỗ béo, cây, con giống các loại.

Tăng cường sức mạnh đoàn kết nơi biên ải

Kinh tế khởi sắc đã tiếp thêm động lực cho đồng bào dân tộc Mông ở Cao Bằng chung sức xây dựng đời sống văn hóa mới. Bà con đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, góp phần giữ vững quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội.

Xóm Khau Dề, xã Yên Thổ (trước thuộc xã Thái Sơn, huyện Bảo Lâm) có 96 hộ/538 nhân khẩu, 100% đồng bào Mông. Trước đây, cuộc sống của người dân ở Khau Dề rất khó khăn, vẫn tồn tại một số hủ tục, hiểu biết về pháp luật còn hạn chế khiến bà con dễ bị dụ dỗ, lôi kéo tin theo các phần tử xấu.

Thực hiện các chương trình MTQG, bà con ở xóm Khau Dề đã được hỗ trợ con giống và các loại giống cây trồng để phát triển sản xuất. Đặc biệt, thực hiện Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước, nhiều gia đình ở Khau Dề đã được an cư trong những căn nhà kiên cố từ vốn Chương trình MTQG 1719.

Trước đây, gia đình ông Giàng A Lềnh, ở xóm Khau Dề là một hộ nghèo, sinh sống tạm bợ trong căn nhà dột nát. Thực hiện Chương trình xóa nhà tạm, ông được hỗ trợ 44 triệu đồng, vay mượn thêm, ngày công được công an xã và bà con hỗ trợ để dựng lên căn nhà kiên cố, vững chãi, không còn lo khi mưa bão về.

Theo ông Ma A Páo - Người có uy tín xóm Khau Dề, đời sống được nâng lên nhiều mặt cũng đã giúp tình hình an ninh, trật tự an toàn xã hội được củng cố. Đặc biệt, xóm đã triển khai mô hình “Phát huy vai trò của Ban phát triển xóm trong bảo đảm an ninh trật tự” - “hạt nhân” để vun đắp khối đại đoàn kết, thúc đẩy Khau Dề phát triển kinh tế-xã hội, xây dựng đời sống văn hóa mới.

Có thể thấy, ở các bản làng vùng cao Cao Bằng, sinh kế bền vững không chỉ giúp đồng bào dân tộc Mông thoát nghèo, vươn lên làm chủ cuộc sống, mà còn góp phần tạo nền tảng vững chắc cho ổn định xã hội, giữ gìn an ninh trật tự và thế trận lòng dân nơi phên dậu Tổ quốc. Đó chính là giá trị cốt lõi, lâu dài mà Chương trình MTQG 1719 đang mang lại: Phát triển từ gốc rễ, gắn tăng trưởng kinh tế với củng cố đoàn kết, để mỗi bản làng thực sự trở thành pháo đài vững chắc trong lòng Nhân dân.