Cây trồng thử nghiệm đang hiện thực giấc mơ “thủ phủ mắc ca” ở vùng đất lịch sử
Từ những triền đồi dưới chân đèo Pha Đin lịch sử, cây mắc ca đang dần phủ xanh nhiều vùng đất ở Điện Biên, mở lối làm giàu cho đồng bào vùng cao.
Hợp đất, hợp khí hậu
Xã Tuần Giáo có địa hình cao nguyên xen núi, khí hậu mát mẻ, quỹ đất đồi rộng và độ cao phù hợp để phát triển mắc ca. Những năm đầu, loại cây này chỉ được trồng thử nghiệm theo mô hình liên kết với doanh nghiệp. Thế nhưng, nhờ hợp đất, hợp khí hậu, cây sinh trưởng tốt, diện tích mắc ca nhanh chóng phủ khắp các sườn đồi vùng Pha Đin.
Giờ đây, đi qua nhiều bản làng ở Tuần Giáo, không khó để bắt gặp những đồi mắc ca xanh mướt đang vào mùa đậu quả. Từ loại cây còn xa lạ, mắc ca đã trở thành niềm hy vọng mới của nhiều hộ dân vùng cao.
Theo ông Quàng Văn Cương, Chủ tịch UBND xã Tuần Giáo, từ năm 2023 - 2025, địa phương đã triển khai 30 dự án liên kết trồng mắc ca, với diện tích gần 900 ha, thu hút hơn 2.200 hộ dân tham gia. Tổng nguồn vốn hỗ trợ và đối ứng lên tới gần 90 tỷ đồng, góp phần thúc đẩy nhanh diện tích trồng mới.
Ông Quàng Văn Cương cho biết, mắc ca đang được địa phương xác định, là cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế nông nghiệp.
“Với tiềm năng và lợi thế sẵn có, cây mắc ca sẽ tiếp tục góp phần quan trọng vào nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân trên địa bàn”, ông Cương nói.
Hiện toàn xã có hơn 2.396 ha mắc ca, trong đó khoảng 364 ha đã cho thu hoạch với sản lượng trên 2.468 tấn. Những năm tới, phần lớn diện tích sẽ bước vào thời kỳ kinh doanh, hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ chế biến và xuất khẩu.
Nguồn thu nhập đáng kể
Ở bản Chá, xã Tuần Giáo, nhiều hộ dân đã bắt đầu có nguồn thu ổn định từ mắc ca. Cây mắc ca không quá khó chăm sóc, nhưng cần làm cỏ sạch và bón phân định kỳ. Với những diện tích cho thu hoạch ổn định, mỗi hecta có thể mang về thu nhập khá cho người dân.
“Với tiềm năng và lợi thế sẵn có, cây mắc ca sẽ tiếp tục góp phần quan trọng vào nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân trên địa bàn”
Ông Quàng Văn Cương, Chủ tịch UBND xã Tuần Giáo
Theo người dân, các vườn cây từ 3-5 năm tuổi có thể đạt năng suất khoảng 2 - 3 tấn/ha. Nhưng với các vườn cây 7-8 năm tuổi, năng suất có thể đạt 7-8 tấn/ha, mang lại thu nhập khoảng 350 triệu đồng mỗi hecta.
Hộ gia đình anh Lò Văn Lả, là một trong những hộ trồng sớm, từ năm 2014. Sau nhiều năm chăm sóc, hơn 1 ha mắc ca của gia đình nay đã cho thu hoạch.
Năm 2025, gia đình anh Lò Văn Lả đã thu hoạch được khoảng 1,5 tấn quả. Với giá quả tươi dao động từ 40.000 - 45.000 đồng/kg, gia đình thu được khoảng 70 triệu đồng.
Gia đình Trưởng bản Chá Lò Văn Mai cũng đang có 3 ha mắc ca, trồng từ năm 2017. Theo anh Mai, giống QN1 và A38 rất hợp đất, cây sai quả hơn những năm trước, nhờ chăm bón và phun đậu quả đúng kỹ thuật.
“Năm ngoái, vườn mắc ca gia đình bắt đầu cho thu hoạch hơn 1 tấn quả, nếu thời tiết thuận lợi, cây sinh trưởng tốt, khoảng 2 năm nữa năng suất có thể đạt khoảng 2 - 3 tấn/ha. Với 3 ha mắc ca, hứa hẹn sẽ mang lại thu nhập khá cho gia đình”, anh Lò Văn Mai kỳ vọng.
Hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn
Không chỉ dừng ở trồng trọt, nhiều cơ sở chế biến mắc ca ở Tuần Giáo cũng đang phát triển mạnh, góp phần nâng giá trị cho loại nông sản này.
Tại cơ sở chế biến mắc ca Thoa Doãn, những ngày vào vụ luôn rộn ràng tiếng máy sấy, tách vỏ và đóng gói sản phẩm. Mỗi vụ, cơ sở thu mua khoảng 80 - 100 tấn quả tươi từ người dân địa phương.
Chị Doãn Thị Thoa, chủ cơ sở chế biến cho biết, ban đầu gia đình chỉ có một máy sấy nhỏ. Nhưng khi thị trường tiêu thụ tốt hơn, chị mạnh dạn vay vốn mở rộng sản xuất.
“Có thời điểm đơn hàng lên tới 1,5 tấn. Bình thường mỗi tháng cũng bán từ vài trăm đến vài nghìn hộp sản phẩm”, chị Thoa kể.
Từ hiệu quả kinh tế của cây mắc ca, nhiều hộ dân đã từng bước chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng mắc ca, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất. Việc hình thành diện tích mắc ca tập trung, đã tạo nền tảng quan trọng để phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn, phục vụ chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Theo bà Chu Thị Thanh Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, điều đáng mừng là tư duy sản xuất của người dân đang thay đổi rõ rệt.
“Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, bà con đã dần tham gia các mô hình liên kết, sản xuất theo chuỗi giá trị, chú trọng truy xuất nguồn gốc và nâng cao chất lượng sản phẩm”, bà Xuân cho biết.
Theo thống kê, đến đầu năm 2026, diện tích trồng mắc ca toàn tỉnh Điện Biên đã vượt mốc 10.000 ha. Vừa qua, trong tháng 4, Điên Biên đã đồng loạt ra quân, với mục tiêu trồng thêm 12.000 ha để cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng xanh, thông minh, bền vững và nâng cao giá trị kinh tế.
Theo quy hoạch phát triển nông nghiệp, đến năm 2030, Điện Biên phấn đấu có khoảng 90.000 ha mắc ca, đưa loại cây này trở thành ngành hàng nông nghiệp chủ lực, góp phần giảm nghèo bền vững cho đồng bào vùng cao.
“Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, bà con đã dần tham gia các mô hình liên kết, sản xuất theo chuỗi giá trị, chú trọng truy xuất nguồn gốc và nâng cao chất lượng sản phẩm”.
Bà Chu Thị Thanh Xuân, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Điện Biên
Tuy nhiên, việc phát triển mắc ca vẫn còn nhiều khó khăn như hạ tầng phục vụ sản xuất chưa đồng bộ, công nghiệp chế biến sâu còn hạn chế và liên kết giữa người dân với doanh nghiệp chưa thật sự bền vững.
Ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH, cho biết, doanh nghiệp đang nghiên cứu đầu tư nhà máy chế biến mắc ca tại Tuần Giáo, nhằm nâng cao năng lực chế biến và gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương.
Theo Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư của tỉnh, dự án của Tập đoàn TH trồng thâm canh mắc ca tại huyện Tuần Giáo (cũ) hướng tới mục tiêu hình thành vùng nguyên liệu ứng dụng kỹ thuật tiên tiến, nâng cao giá trị trên đất canh tác, tạo việc làm, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống cho người dân địa phương.
Trong quá trình triển khai, Tập đoàn đặc biệt coi trọng mô hình hợp tác, liên kết với người dân thông qua các hợp tác xã, tổ hợp tác và các hình thức đồng hành, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.
Với chiến lược rõ ràng, quy hoạch vùng trồng phù hợp và thu hút được doanh nghiệp đầu tư, Điện Biên hoàn toàn có cơ sở đưa mắc ca trở thành cây trồng chủ lực.
Cùng với xây dựng thương hiệu “Mắc ca Điện Biên” và mở rộng thị trường tiêu thụ, Điện Biên được kỳ vọng có thể từng bước trở thành một trong những trung tâm mắc ca lớn của cả nước.
