Chính sách hỗ trợ sắp hết hạn, gần 39.000 người ở Lào Cai đứng trước nỗi lo BHYT
Gần 39.000 người DTTS tại các thôn, xã mới thoát khỏi vùng đặc biệt khó khăn ở Lào Cai đứng trước nguy cơ gián đoạn BHYT, khi chính sách hỗ trợ đóng bảo hiểm theo Nghị định số 75/2023/NĐ-CP kết thúc vào ngày 31/10/2026.
Khi khoản hỗ trợ đóng BHYT không còn
Theo thông tin từ Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh Lào Cai, từ ngày 1/11/2026, khoảng 39.000 người DTTS trên địa bàn tỉnh sẽ không còn được ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế (BHYT) theo diện chính sách hiện tại. Đây là nhóm người đang sinh sống tại các thôn, xã mới thoát khỏi vùng đặc biệt khó khăn.
Tại Nghị định số 75/2023/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 19/10/2023, đã bổ sung chính sách hỗ trợ 70% mức đóng BHYT trong thời gian 36 tháng, kể từ ngày 1/11/2023, đối với một số nhóm người DTTS sinh sống tại địa bàn từng thuộc diện khó khăn nhưng không còn nằm trong danh sách địa bàn được xác định theo giai đoạn 2021 - 2025. Như vậy, thời hạn hỗ trợ theo quy định này kết thúc vào cuối tháng 10/2026.
Việc kết thúc hỗ trợ không đồng nghĩa tất cả những người thuộc nhóm trên đương nhiên mất quyền tham gia BHYT. Tuy nhiên, nếu không thuộc diện được ngân sách đóng hoặc hỗ trợ theo một chính sách khác, người dân sẽ phải tự đóng hoặc cùng gia đình cân đối nguồn lực để tiếp tục tham gia.
Đây chính là thách thức đối với những hộ có thu nhập chưa ổn định, sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp hoặc lao động thời vụ. Khi nguồn thu phụ thuộc mùa vụ, các khoản chi thiết yếu, như: Lương thực, học phí, đi lại và chăm sóc sức khỏe thường phải được tính toán chặt chẽ. Một khoản đóng bảo hiểm phát sinh có thể khiến các gia đình phải cân nhắc giữa nhu cầu trước mắt và việc dự phòng rủi ro sức khỏe.
Dù vậy, mức độ khó khăn và khả năng tiếp tục tham gia BHYT của nhóm gần 39.000 người cần được đánh giá bằng khảo sát thực tế, thay vì mặc định mọi hộ đều không đủ khả năng đóng. Việc xác định đúng nhóm có nguy cơ bỏ tham gia sẽ giúp địa phương lựa chọn giải pháp hỗ trợ phù hợp.
Theo số liệu được công bố, tỷ lệ bao phủ BHYT toàn tỉnh Lào Cai hiện ở mức 92,46%. BHXH tỉnh Lào Cai nhận định, nếu nhóm người bị ảnh hưởng không tiếp tục tham gia, tỷ lệ bao phủ có thể giảm khoảng 2,3 điểm phần trăm.
Tác động tập trung tại 11 xã có từ 1.000 người bị ảnh hưởng trở lên. Trong đó, xã Lục Yên có hơn 6.000 người; xã Quy Mông có hơn 5.000 người; phường Trung Tâm và xã Xuân Ái đều có trên 4.000 người.
Những con số này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở quyết định tham gia BHYT của từng hộ gia đình. Khi số lượng người bị ảnh hưởng tập trung lớn tại một địa bàn, việc duy trì tỷ lệ bao phủ còn liên quan đến năng lực tuyên truyền, rà soát đối tượng, hỗ trợ thủ tục và tổ chức các giải pháp phát triển người tham gia của chính quyền cơ sở.
Đối với người dân, giá trị của tấm thẻ BHYT thể hiện rõ nhất khi phát sinh nhu cầu khám, chữa bệnh. Nếu không có BHYT, người bệnh có thể phải tự chi trả các khoản chi phí thuộc phạm vi trước đây được quỹ bảo hiểm thanh toán. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào bệnh lý, dịch vụ sử dụng và điều kiện khám, chữa bệnh cụ thể.
Với những hộ có người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc thành viên mắc bệnh cần theo dõi thường xuyên, việc duy trì bảo hiểm càng có ý nghĩa trong phòng ngừa rủi ro tài chính.
Từ vận động tham gia đến giải pháp bảo đảm quyền lợi
Trước nguy cơ tỷ lệ bao phủ BHYT suy giảm, chính quyền cấp xã và ngành BHXH tỉnh Lào Cai đang tăng cường tuyên truyền tại cơ sở, đến từng hộ gia đình để vận động người dân tiếp tục tham gia. Các gia đình đông nhân khẩu được khuyến nghị cân đối thu nhập để duy trì BHYT.
BHXH tỉnh Lào Cai cũng tham mưu đưa chỉ tiêu phát triển người tham gia BHYT vào nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của các xã, phường. Tiến độ bao phủ được gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu; dữ liệu dân cư được đối soát để phát hiện thẻ sắp hết hạn và vận động người dân tái tục.
Đây là những giải pháp cần thiết nhằm hạn chế tình trạng thẻ BHYT hết hạn mà người dân không kịp gia hạn. Tuy nhiên, tuyên truyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng thông tin rõ ràng về mức đóng, quyền lợi, thời hạn tham gia và các chính sách hỗ trợ mà từng người có thể được hưởng.
