Có gì thú vị từ nếp nhà Mnông giữa rừng biên giới?
Tại vùng biên giới Bù Gia Mập, TP. Đồng Nai, ông Điểu Virut đã phục dựng lại ngôi nhà truyền thống của người Mnông, biến không gian này trở thành nơi lưu giữ ký ức và bản sắc văn hóa của cha ông trong đời sống hiện đại.
Dựng lại nếp nhà của cha ông
Nằm giữa thôn Bù Dốt, ngôi nhà truyền thống của ông Điểu Virut gây ấn tượng bởi vẻ mộc mạc, nguyên sơ. Không bê tông, sắt thép, ngôi nhà được dựng hoàn toàn bằng vật liệu gỗ, tre, nứa, lá mây theo kiến trúc truyền thống của người Mnông xưa.
Ông Điểu Virut kể, sau nhiều năm ấp ủ, cuối năm 2025, ông bắt tay vào phục dựng nếp nhà của cha ông xưa. Gần 2 tháng ròng rã, ông lặn lội khắp rừng tìm vật liệu. Khó nhất là tìm lá mây để lợp mái. Lá phải được hái khi còn tươi, xử lý đúng cách rồi xếp thành từng lớp dày để đan thành mái che.
Tre, nứa, tầm vông cũng được ông chọn lựa kỹ càng, phơi khô và xử lý chống mối mọt trước khi đưa vào sử dụng. Mỗi chi tiết đều được ông Điểu Virut làm cẩn thận, phục dựng theo nguyên mẫu ngôi nhà Mnông truyền thống.
“Tôi làm ngôi nhà này với mong muốn phục dựng lại một phần đời sống sinh hoạt của ông bà ngày trước. Từ đó để con cháu hiểu thêm về nếp nhà Mnông xưa, cách bài trí đồ đạc cũng như nếp sinh hoạt cũ”, ông Điểu Virut chia sẻ.
Ngôi nhà truyền thống của ông Điểu Virut có bếp lửa ở vị trí trung tâm. Theo quan niệm của người Mnông, Xtiêng, bếp không chỉ là nơi nấu ăn mà còn là trung tâm sinh hoạt của gia đình, nơi mọi người quây quần sau những ngày lao động vất vả trên nương rẫy.
Bên bếp lửa, người già kể chuyện cho con cháu, khách quý nghe về cuộc sống thường ngày, về những giá trị văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Xung quanh bếp là nhiều hiện vật quen thuộc trong đời sống của người Mnông như gùi đan thủ công, chum ché rượu cần, cối giã gạo, trang phục thổ cẩm... Nhiều hiện vật do chính ông Điểu Virut sưu tầm hoặc tự tay chế tác.
Từ những chiếc gùi mộc mạc, những chum rượu cần đượm hương men cho đến những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu, mỗi hiện vật đều mang trong mình một câu chuyện văn hóa riêng. Đó là câu chuyện về lao động, về sự gắn kết cộng đồng, về đôi bàn tay tài hoa và sức sống bền bỉ của người Mnông qua bao thế hệ.
Trao truyền di sản cho thế hệ trẻ
Ông Điểu Virut chia sẻ, thế hệ trẻ người Mnông hôm nay rất giỏi tiếp cận công nghệ hiện đại nhưng ít hiểu biết về văn hóa truyền thống. Việc ông phục dựng lại ngôi nhà với những vật dụng xưa cũ nhằm giúp thế hệ trẻ có một địa chỉ để tìm hiểu về cội nguồn dân tộc mình.
Dịp Hè này, nhiều học sinh đã tìm đến ngôi nhà đơn sơ của ông Điểu Virut để tìm hiểu văn hóa Mnông.
Em Sầm Thị Trúc Linh, học sinh Trường THCS-THPT Đắk Mai, TP. Đồng Nai, chia sẻ: "Đến đây, em được biết thêm nhiều nét văn hóa, phong tục, tập quán của người Mnông. Qua những câu chuyện đời thường ông Điểu Viruts kể, em nhận thấy văn hóa của người Mnông rất hay và phong phú".
Tại không gian này, các bạn học sinh và du khách còn được trải nghiệm mặc trang phục thổ cẩm, học đan gùi, tìm hiểu cách làm rượu cần hoặc thưởng thức những món ăn truyền thống của đồng bào địa phương...
Nói về ngôi nhà truyền thống của ông Điểu Virut, ông Đỗ Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Tuyên truyền du lịch và Cứu hộ bảo tồn (Vườn Quốc gia Bù Gia Mập), đánh giá: Đây là mô hình bảo tồn văn hóa cộng đồng có nhiều ý nghĩa. Không gian này góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Mnông, Xtiêng. Đây cũng là địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và điểm đến trải nghiệm văn hóa cho du khách khi đến Bù Gia Mập.
