Có việc làm tại quê hương góp phần giữ thành quả thoát nghèo
Hơn 7.800 lao động nghèo ở Nghệ An được đào tạo nghề, hàng chục nghìn cơ hội việc làm được kết nối sau 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Nhưng ở nhiều bản làng miền Tây, người trẻ vẫn tiếp tục rời quê khi việc làm tại chỗ chưa đủ.
Khoảng 3.000 lao động địa phương rời quê đi làm ăn xa
Giữa ban ngày, nhưng nhiều ngôi nhà ở các bản làng miền Tây Nghệ An vẫn cửa đóng then cài. Trong bản chủ yếu chỉ có trẻ nhỏ và các ông bà già. Những người trong độ tuổi lao động - vốn là lực lượng tạo ra thu nhập chính thì đã rời bản đi làm ăn xa.
Tại xã Bắc Lý, có tới 1.287 trong tổng số hơn 2.100 lao động đang làm việc ngoài địa phương. Có những gia đình đưa nhau vào Nam làm công nhân, để con nhỏ ở lại với ông bà. Thậm chí, có người nhiều năm mới trở về quê một lần.
Bức tranh ấy cũng xuất hiện ở nhiều địa phương khác. Xã Mường Típ có khoảng 900 lao động đi làm ăn xa, còn Na Ngoi có tới 1.440 lao động rời quê mưu sinh… để lại những bản làng chỉ còn người già và trẻ nhỏ.
Theo ông Nguyễn Văn Long - Chủ tịch UBND xã Hữu Kiệm, để mưu sinh, khoảng 3.000 lao động địa phương đã rời quê đi làm ăn xa, tương đương khoảng 30% dân số.
Đó không chỉ là câu chuyện dịch chuyển lao động. Đó là lời nhắc rằng, nếu địa phương chưa tạo được việc làm đủ sức giữ chân người dân, thì khoảng cách từ "thoát nghèo" đến "tái nghèo" vẫn rất mong manh.
Từ hỗ trợ sinh kế đến tạo việc làm bền vững
Thực tế đó cũng là lý do Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ con giống, cây giống hay vốn sản xuất, mà dành một hợp phần lớn cho giáo dục nghề nghiệp và giải quyết việc làm.
Trong 5 năm qua, Nghệ An đã đào tạo nghề cho 7.824 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo; hỗ trợ đầu tư thiết bị cho 6 cơ sở giáo dục nghề nghiệp; xây dựng, chỉnh sửa 15 chương trình đào tạo; bồi dưỡng năng lực cho hàng trăm giáo viên; tư vấn học nghề cho hơn 90.000 người.
Đồng thời, tỉnh hỗ trợ đào tạo cho 298 lao động có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài, trong đó 132 lao động đã xuất cảnh, mở thêm một hướng thoát nghèo bằng thu nhập từ thị trường lao động quốc tế.
Ở trong nước, mạng lưới kết nối việc làm cũng được mở rộng với 153 phiên giao dịch việc làm, 254 phiên giao dịch lưu động, 10 ngày hội việc làm; thu thập nhu cầu tuyển dụng của 502 doanh nghiệp với gần 65.000 vị trí việc làm.
Những con số ấy cho thấy tư duy giảm nghèo đã thay đổi.
Nếu trước đây hỗ trợ chủ yếu tập trung vào "cho cái để sản xuất", thì nay mục tiêu là giúp người dân có nghề, có kỹ năng và có cơ hội tham gia thị trường lao động. Bởi một khoản hỗ trợ chỉ có giá trị trong một thời điểm, còn việc làm sẽ tạo ra thu nhập lặp lại nhiều năm sau đó.
Tạo việc làm cho người lao động ngay trên chính quê hương
Dẫu vậy, khoảng cách từ đào tạo nghề đến việc làm ổn định vẫn là thách thức lớn ở miền Tây Nghệ An.
Theo đánh giá của ngành chức năng, lao động vùng cao chủ yếu là lao động phổ thông; nhiều người thuộc hộ nghèo đã lớn tuổi hoặc không còn khả năng lao động. Trong khi đó, số lượng doanh nghiệp, nhà máy tại khu vực miền Tây còn ít.
Một số ngành như khai thác khoáng sản, chế biến nông - lâm sản chỉ tuyển dụng quy mô nhỏ hoặc chủ yếu lao động nam. Hệ quả là sau khi học nghề, không ít lao động vẫn phải rời quê để tìm việc.
Việc thiếu lao động trẻ khiến phong trào xây dựng nông thôn mới, phòng chống thiên tai, huy động lực lượng "4 tại chỗ" hay các hoạt động cộng đồng ở một số địa phương đều gặp khó khăn.
Không chỉ vậy, việc lao động tự tìm việc qua môi giới còn tiềm ẩn nguy cơ bị lừa đảo, mua bán người hoặc vi phạm pháp luật; chính quyền cơ sở cũng gặp khó trong quản lý và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Trao đổi với báo chí vào thời điểm gần kết thúc năm học 2025 - 2026, thầy Phan Sỹ Trường - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT THCS Bắc Lý, cho biết: Trường có 276 học sinh bán trú. Các em đến trường sáng thứ Hai và về nhà vào chiều thứ Sáu. Nhưng do bố mẹ các em đi làm ăn xa, nhiều em ở nhà không còn ai nên ở luôn tại trường cả ngày nghỉ. Số này dao động từ 30 - 70 em.
Có thể thấy, đào tạo nghề là điều kiện cần, nhưng chưa phải điều kiện đủ. Giảm nghèo bền vững chỉ thực sự bền vững khi sau khóa học nghề, người dân có thể tìm được việc làm ổn định, có thu nhập lâu dài và tốt nhất là ngay trên chính quê hương mình.
Đó cũng là lý do bên cạnh các chính sách đào tạo nghề, miền Tây Nghệ An cần mạnh mẽ hơn trong thu hút doanh nghiệp, phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản, kinh tế rừng, du lịch cộng đồng và các ngành nghề gắn với lợi thế địa phương.
Bởi giữ được người lao động ở lại bản làng không chỉ là giữ một nguồn nhân lực. Đó còn là giữ những gia đình đủ đầy, những cộng đồng không bị đứt gãy và quan trọng hơn cả là giữ vững thành quả giảm nghèo đã rất vất vả mới có được.
