Nghệ An: Trao "cần câu" để người nghèo tự vươn lên
Thay vì chỉ "cho con cá", Nghệ An đang tập trung đa dạng hóa sinh kế, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và tạo việc làm để người dân tự tạo thu nhập, từng bước thoát nghèo bền vững.
Từ hỗ trợ sang tạo sinh kế cho người nghèo
Nếu như trước đây, các chính sách giảm nghèo chủ yếu tập trung hỗ trợ trực tiếp, thì giai đoạn 2021-2025 đánh dấu sự chuyển hướng rõ rệt: lấy sinh kế làm trung tâm, giúp người dân có điều kiện tự tạo thu nhập thay vì phụ thuộc vào trợ cấp.
Một trong những chương trình tạo dấu ấn rõ nhất là đa dạng hóa sinh kế và phát triển các mô hình giảm nghèo.
Trong giai đoạn qua, toàn tỉnh Nghệ An đã triển khai hơn 200 mô hình phát triển sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản, thu hút gần 15.000 hộ dân tham gia. Phần lớn là hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và các hộ có người khuyết tật.
Từ những mô hình chăn nuôi bò sinh sản, dê, lợn bản địa đến trồng cây ăn quả, cây dược liệu, phát triển lâm nghiệp hay nuôi thủy sản, các dự án đều được xây dựng trên cơ sở lợi thế từng vùng, từng địa phương thay vì áp dụng một mô hình chung cho mọi nơi.
Quan trọng hơn, người dân không chỉ được hỗ trợ con giống, cây giống hay vật tư sản xuất mà còn được hướng dẫn quy trình kỹ thuật, phương pháp chăm sóc, phòng trừ dịch bệnh và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Đó là sự thay đổi căn bản trong tư duy giảm nghèo.
Thay vì hỗ trợ một lần rồi kết thúc, chương trình hướng tới việc giúp người dân có khả năng duy trì sản xuất lâu dài, từng bước tạo nguồn thu nhập ổn định.
Bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, đánh giá, các chính sách giảm nghèo đã đến được với người dân, nhất là đồng bào DTTS ở vùng sâu, vùng xa. Việc phát triển sinh kế, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề đã giúp nhiều hộ gia đình có điều kiện phát triển kinh tế, từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững.
Nhờ chuyển trọng tâm từ hỗ trợ sang tạo cơ hội phát triển, bức tranh giảm nghèo của Nghệ An đã có nhiều chuyển biến tích cực.
Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm còn 3,13%, tương đương hơn 37.700 hộ thoát nghèo sau 5 năm.
Ở những khu vực khó khăn nhất, kết quả cũng rất rõ nét. Tỷ lệ hộ nghèo vùng miền núi giảm từ 17,24% xuống còn 8,66%; hộ nghèo trong đồng bào DTTS giảm xuống khoảng 23%.
Nghệ An có 83% diện tích đồi núi, có 79 xã vùng đồng bào DTTS&MN, 1.569 thôn, bản vùng đồng bào DTTS, trong đó 668 thôn đặc biệt khó khăn. Đồng bào DTTS Nghệ An có khoảng 548.000 người với 49 thành phần dân tộc cùng sinh sống.
Những con số ấy cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận mới, khi người dân được tạo điều kiện để tự phát triển sinh kế thay vì chỉ trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước.
Giúp người dân sử dụng "cần câu" hiệu quả
Nếu các mô hình sinh kế được xem là "cần câu", thì đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và kết nối việc làm chính là cách giúp người dân biết sử dụng "cần câu" để tạo thu nhập bền vững.
Đây cũng là điểm khác biệt trong Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 tại Nghệ An. Thay vì chỉ hỗ trợ cây, con giống hay vốn sản xuất, chương trình tập trung nâng cao năng lực cho người dân thông qua đào tạo nghề, hướng dẫn kỹ thuật và tạo cơ hội tiếp cận thị trường lao động.
Trong lĩnh vực phát triển sản xuất, toàn tỉnh triển khai 89 dự án theo chuỗi giá trị và cộng đồng với 3.438 hộ tham gia, chủ yếu là hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Đi cùng nguồn lực hỗ trợ là 107 lớp tập huấn cho hơn 4.000 lượt người dân về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản.
Từ những lớp học ngay tại bản làng, nhiều hộ dân đã từng bước thay đổi tập quán sản xuất, biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Không ít mô hình được phát triển theo hướng liên kết chuỗi giá trị, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, thay vì chỉ sản xuất nhỏ lẻ như trước.
Cùng với chuyển giao kỹ thuật, giáo dục nghề nghiệp trở thành "đòn bẩy" quan trọng trong công tác giảm nghèo. Giai đoạn 2021-2024, Nghệ An đào tạo nghề cho 6.824 lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và người dân ở các huyện nghèo; đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường. Hơn 72.000 lượt người được tư vấn học nghề, việc làm và hơn 6.300 lượt lao động, thân nhân được tư vấn về cơ hội làm việc ở nước ngoài.
Để mở rộng cơ hội việc làm, tỉnh cũng hiện đại hóa Sàn giao dịch việc làm, tổ chức 241 phiên giao dịch, hội chợ và ngày hội việc làm với hơn 61.400 lượt người tham gia. Cơ sở dữ liệu thị trường lao động được cập nhật với hơn 2,2 triệu lượt thông tin, góp phần nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu lao động.
Theo bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, giá trị lớn nhất của chương trình không chỉ nằm ở số hộ nghèo giảm, mà ở sự thay đổi trong tư duy của người dân. Từ chỗ trông chờ vào hỗ trợ, nhiều hộ đã chủ động học nghề, tiếp cận kỹ thuật mới, mạnh dạn đầu tư sản xuất và tìm kiếm việc làm để cải thiện thu nhập.
Dù vậy, quá trình triển khai vẫn còn những "điểm nghẽn". Việc thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất còn hạn chế; nhiều hộ nghèo là người cao tuổi, người khuyết tật hoặc không còn khả năng lao động nên khó lựa chọn mô hình hỗ trợ phù hợp. Trong khi đó, lao động trẻ dịch chuyển khỏi địa phương khiến công tác đào tạo nghề gặp khó, còn một số chính sách hỗ trợ xuất khẩu lao động vẫn vướng thủ tục thanh quyết toán.
Những tồn tại này cho thấy giảm nghèo bền vững không chỉ cần nguồn lực đầu tư mà còn cần cơ chế linh hoạt để doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và chính quyền cùng tham gia phát triển sinh kế, chuyển giao kỹ thuật và tạo việc làm. Khi người dân được trao kiến thức, kỹ năng và cơ hội phát triển, việc thoát nghèo mới thực sự bền vững.
