Kể chuyện cồng chiêng trên không gian số
Góp phần bảo tồn giá trị truyền thống, anh Y Thiên Adrơng, buôn Tùng Thăng, xã Ea Drăng, tỉnh Đắk Lắk, gìn giữ văn hóa dân tộc bằng cách đưa tiếng cồng chiêng vượt ra khỏi khuôn khổ buôn làng, vang xa trên không gian mạng.
Năm 2017, sau thời gian sinh sống và làm việc tại TP. Hồ Chí Minh, Y Thiên quyết định trở về quê hương Đắk Lắk lập nghiệp với công việc văn phòng. Mang theo tình yêu sâu nặng với văn hóa Ê Đê, anh bắt đầu đăng tải các Video, hình ảnh và bài viết về đời sống, lễ hội, âm nhạc truyền thống lên trang Facebook cá nhân. Những câu chuyện mộc mạc, giọng nói chân chất của người con Tây Nguyên nhanh chóng thu hút sự quan tâm, chia sẻ và thảo luận của cộng đồng mạng.
Cuối năm 2019, Y Thiên bắt đầu triển khai các chương trình quảng bá văn hóa và cồng chiêng trên nền tảng số. Đến năm 2021, anh chính thức hoạt động trong lĩnh vực du lịch văn hóa, đưa cồng chiêng và các loại hình nghệ thuật dân gian Tây Nguyên vào các chương trình du lịch trải nghiệm dành cho du khách đến từ khắp mọi miền đất nước.
Không chỉ dừng lại ở Facebook, Y Thiên còn mở rộng truyền thông trên các nền tảng như TikTok, YouTube, nơi những Video ngắn về lễ hội, nhạc cụ, sinh hoạt buôn làng… giúp tiếng chiêng tiếp cận gần hơn với giới trẻ. Chính sự lan tỏa đó đã tạo động lực để anh mạnh dạn học thêm các nghiệp vụ du lịch như hướng dẫn viên, điều hành Tour, tổ chức chương trình trải nghiệm văn hóa bản địa…
Chia sẻ với chúng tôi, anh Y Thiên bảo: Tôi lo lắng khi thấy nhiều nghệ nhân đã lớn tuổi, trong khi lớp trẻ chưa thật sự quan tâm đến cồng chiêng. Tôi sợ một ngày nào đó, những thanh âm này sẽ rơi vào quên lãng. Vì vậy, tôi muốn lưu giữ và chia sẻ để đời sau còn có cái mà học, mà hiểu.
Năm 2023, anh cùng một người bạn thành lập trang Web Sap Rje, với mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững nhạc cụ truyền thống. Trang Web chuyên sản xuất, bảo hành, sửa chữa, phục hồi các loại nhạc cụ như cồng chiêng, đàn T’rưng. Đồng thời, biểu diễn và tổ chức các sự kiện văn hóa cho du khách. Y Thiên dự định trong thời gian tới sẽ phát triển kênh YouTube liên kết với trang Web, kể nhiều hơn những câu chuyện về lễ hội, âm nhạc và các nghệ nhân Ê Đê. Đặc biệt, anh đang tìm hiểu và học thêm về trí tuệ nhân tạo để lưu giữ hình ảnh, nội dung, sử thi và ký ức văn hóa cho thế hệ mai sau như một dự án cá nhân đầy tâm huyết.
Theo thống kê, năm 2024, tỉnh Đắk Lắk có 1.603 bộ chiêng, gồm 1.178 bộ chiêng Ê Đê, 219 bộ chiêng Mnông, 118 bộ chiêng Gia Rai, 88 bộ chiêng khác; 481 đội chiêng, đội văn nghệ duy trì sinh hoạt tại các thôn, buôn.
Hiện nay, toàn tỉnh còn 3.749 nghệ nhân nắm giữ các loại hình di sản, trong đó 1.015 nghệ nhân trẻ đang tiếp nối gìn giữ và thực hành văn hóa truyền thống. Bên cạnh đó, tỉnh còn khảo sát sưu tầm và ghi hình tư liệu các bài chiêng truyền thống của người Ê Đê, Mnông.
“Cánh tay nối dài” bảo tồn di sản
Những năm gần đây, ngành Văn hóa tỉnh Đắk Lắk đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong bảo tồn di sản. Hàng ngàn hình ảnh, Video về lễ hội, phong tục, sử thi, nhạc cụ dân tộc được số hóa và lưu trữ lâu dài, hạn chế nguy cơ mai một. Kho dữ liệu số giúp thế hệ trẻ dễ dàng tiếp cận văn hóa quê hương.
Công nghệ không chỉ dừng lại ở lưu trữ mà còn trở thành công cụ quảng bá hiệu quả. Nhiều Video, phóng sự về đời sống và nghệ thuật truyền thống Tây Nguyên được lan tỏa mạnh mẽ trên mạng xã hội, góp phần đưa văn hóa Đắk Lắk đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước, làm phong phú thêm trải nghiệm du lịch và nâng cao giá trị di sản.
Công nghệ không thể thay thế giá trị nguyên bản của cồng chiêng, nhưng nó mang đến “chiếc áo mới” giúp di sản vượt qua ranh giới không gian và thời gian, tiếp cận thế hệ trẻ.
Khi tiếng chiêng ngân lên trên mạng xã hội, trong các lớp truyền dạy, hay giữa núi rừng Tây Nguyên, đó không chỉ là âm thanh của nhạc cụ, mà là lời nhắc nhớ về cội nguồn. Giữ chiêng hôm nay chính là gìn giữ linh hồn buôn làng, để “ngọn lửa” văn hóa tiếp tục cháy mãi cho các thế hệ mai sau.
Tại Hội nghị Tổng kết 20 năm thực hiện công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa cồng chiêng tỉnh Đắk Lắk, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Đào Mỹ nhấn mạnh: Trong bối cảnh mới, việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cồng chiêng cần gắn liền với phát triển du lịch văn hóa, hình thành sản phẩm đặc thù, độc đáo, hấp dẫn. Đặc biệt là ứng dụng công nghệ số trong lưu giữ, quảng bá và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Qua đó, di sản không chỉ được bảo tồn nguyên bản, mà còn trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
