Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung (người thứ 3 hàng trên từ trái sang) thăm và tặng quà Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 cho Người có uy tín và hộ gia đình đồng bào DTTS nghèo tại xã Yên Phú, tỉnh Tuyên QuangHoàn thiện thể chế từ yêu cầu thực tiễn
Theo số liệu của Bộ Dân tộc và Tôn giáo tổng hợp từ các địa phương, hiện cả nước có 29.626 Người có uy tín được cộng đồng bình chọn, cấp thẩm quyền công nhận. Đây là lực lượng tích cực tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; hòa giải mâu thuẫn; vận động xóa bỏ hủ tục; giữ gìn an ninh trật tự; bảo tồn bản sắc văn hóa; thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình…
Để phát huy vai trò của Người có uy tín trong tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS, giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã tổ chức 1.423 hội nghị phổ biến, cung cấp thông tin; tổ chức 984 lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức; cấp 4 loại ấn phẩm báo;… Qua đó, đội ngũ Người có uy tín thường xuyên được cập nhật chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cũng như tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Đội ngũ Người có uy tín trong đồng bào DTTS cũng được hỗ trợ, động viên kịp thời. Giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã bố trí gần 500 tỷ đồng để thăm hỏi, động viên, khen thưởng; bố trí các đoàn thăm quan, giao lưu học tập kinh nghiệm cho hàng chục lượt Người có uy tín… Đây là những nỗ lực của các cấp ngành, địa phương trong thực hiện Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, việc thực hiện chính sách cho Người có uy tín vẫn còn một số bất cập như: Mức chi hỗ trợ thấp, chưa thống nhất với các chính sách liên quan; thẩm quyền công nhận không còn phù hợp khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã làm thay đổi quy mô thôn, bản, tác động trực tiếp đến số lượng và cơ cấu Người có uy tín…
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một nghị định thống nhất, đồng bộ, có giá trị pháp lý cao hơn, thay thế các quyết định trước đây là yêu cầu khách quan. Đây cũng là bước thể chế hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát huy vai trò lực lượng nòng cốt ở cơ sở, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Dự thảo Nghị định tiếp tục quy định các chính sách hỗ trợ vật chất, động viên tinh thần theo Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg, nhưng với định mức cao hơn. Trong đó, định mức thăm hỏi, tặng quà nhân dịp Tết Nguyên đán, Tết của các DTTS tăng từ 500 nghìn đồng lên 1 triệu đồng/người/lần và tăng từ 2 lần/năm lên 3 lần/năm; thăm hỏi, hỗ trợ khi gia đình gặp khó khăn đột xuất do sự cố, thiên tai, hỏa hoạn tăng từ tối đa 2 triệu đồng lên tối đa 10 triệu đồng;…".
Đưa quyền quyết định về gần dân nhất
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã khẩn trương chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan xây dựng hồ sơ dự thảo Nghị định về tiêu chí lựa chọn, công nhận Người có uy tín và chính sách đối với Người có uy tín trong đồng bào DTTS (gọi tắt là Dự thảo Nghị định). Ngay sau Tết Bính Ngọ 2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã hoàn thiện Dự thảo Nghị định và công bố trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để lấy ý kiến rộng rãi.
Một điểm đáng chú ý trong Dự thảo Nghị định là đã thiết kế lại toàn diện cơ chế bảo đảm kinh phí theo hướng rõ nguồn, rõ trách nhiệm, rõ mức chi. Không chỉ được nâng lên so với trước mà mức chi đã được lượng hóa rõ ràng. Ngoài ra, việc quy định mức trần cụ thể không chỉ tạo thuận lợi trong lập dự toán, thanh quyết toán mà còn khắc phục tình trạng cùng một nội dung nhưng mức chi khác nhau giữa các nhóm đối tượng theo Nghị định số 127/2024/NĐ-CP, tránh tâm lý so bì trong cộng đồng.
Ở chiều ngược lại, dự thảo vẫn mở “không gian chính sách” cho địa phương ban hành cơ chế hỗ trợ bổ sung phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội. Đây là cách kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc thống nhất và tính linh hoạt - hai yếu tố không thể thiếu trong quản lý vùng đồng bào DTTS và miền núi vốn rất đa dạng về điều kiện tự nhiên, văn hóa, mức sống.
Đặc biệt, thay đổi có ý nghĩa chiến lược của Dự thảo Nghị định là chuyển thẩm quyền công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung Người có uy tín từ cấp huyện cũ về cấp xã. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đây không chỉ là sự điều chỉnh kỹ thuật, mà là chuyển dịch tư duy quản trị - đưa quyền quyết định về gần dân nhất.
Quy trình được tinh gọn còn ba bước: Họp thôn đề cử; họp liên tịch thôn lập hồ sơ; Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trong thời hạn 15 ngày làm việc. Việc cắt giảm khâu xin ý kiến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh như trước đây là bước cải cách hành chính cụ thể, giảm thủ tục, rút ngắn thời gian nhưng vẫn bảo đảm cơ chế báo cáo, giám sát từ cấp trên.
Việc hoàn thiện chính sách đối với Người có uy tín mang ý nghĩa sâu xa hơn một văn bản quy phạm pháp luật. Đó là bước củng cố nền tảng chính trị - xã hội ở cơ sở, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở vùng đồng bào DTTS và miền núi trong giai đoạn phát triển mới.
