Ts. Hoàng Thị Bình - Phó Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: PV)Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Ts. Hoàng Thị Bình - Phó Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam khẳng định: Di sản văn hóa là yếu tố cốt lõi của văn hóa, tiềm ẩn bản sắc văn hóa của cộng đồng xã hội. Do vậy, việc bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa từ lâu đã thu hút được sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà quản lý và cả cộng đồng chủ nhân di sản. Nhiều hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa đã được thực hiện, góp phần to lớn vào việc bảo vệ và xây dựng đất nước, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong nhiều phương thức bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa, chuyển hóa thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, du lịch được coi là một phương thức hữu hiệu mang lại nhiều lợi ích cho các bên.
Theo Ts. Hoàng Thị Bình, những năm gần đây, di sản văn hóa đồng bào DTTS, trong đó có người Dao đã trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách, mang lại nguồn thu đáng kể cho cộng đồng và địa phương. Trong đó, phải kể đến hai địa phương là thôn Ngòi Tu (xã Vũ Linh, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái) và bản Tả Phìn (xã Tả Phìn, thị xã Sapa, tỉnh Lào Cai).
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích kinh tế, sự phát triển du lịch khu vực miền núi, trong đó có địa bàn sinh sống của cộng đồng người Dao cũng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề bất cập. Đó là các tác động tiêu cực đến môi trường, sự mai một của các yếu tố văn hóa truyền thống, việc hưởng lợi từ hoạt động du lịch của người dân địa phương chưa tương xứng...
Mặc dù di sản văn hóa dân tộc Dao rất tiềm năng, nhưng hiệu quả khai thác trong du lịch còn chưa cao. Cơ sở vật chất phục vụ du lịch nhìn chung còn mang tính tự phát, hạn chế về chất lượng dịch vụ và tính chuyên nghiệp. Nguồn nhân lực làm du lịch còn thiếu và yếu. Nhận thức của đồng bào trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa truyền thống để phát triển du lịch còn hạn chế. Bên cạnh đó, du lịch cộng đồng người Dao còn phải cạnh tranh với các loại hình du lịch khác đang rất phát triển.
Hội thảo “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao ở Việt Nam trong mối quan hệ với phát triển du lịch bền vững” được tổ chức nhằm mục đích tham vấn ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, các nghệ nhân, cộng đồng địa phương đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao ở Việt Nam trong mối quan hệ với phát triển du lịch bền vững.
Các tham luận tại Hội thảo tập trung vào một số nội dung chính, gồm: Cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao; nhận diện những di sản văn hóa của người Dao; thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao hiện nay trước sự tác động của kinh tế, chính trị, xã hội.
Các đại biểu đề xuất mô hình nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao trong mối quan hệ với phát triển du lịch bền vững; giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao trong mối quan hệ với phát triển du lịch địa phương; tài nguyên du lịch với vấn đề phát triển bền vững ở vùng người Dao…
Hội thảo được nghe một số ý kiến tiêu biểu của đồng bào dân tộc Dao đến từ Lào Cai, Yên Bái, Thái Nguyên, Tuyên Quang… về những khó khăn trong công tác bảo tồn, gìn giữ phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc Dao cũng như việc đưa văn hóa vào khai thác phục vụ du lịch…; đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể, thiết thực và hữu ích.
Theo Ts. Hoàng Thị Bình, phát huy di sản văn hóa của đồng bào DTTS nói chung, dân tộc Dao nói riêng để phát triển du lịch cần sự thận trọng và trách nhiệm, tránh tình trạng thương mại hóa trong hoạt động du lịch, nhàm hóa giá trị văn hóa, phai nhạt bản sắc, phá vỡ truyền thống và lối sống địa phương.
Để tạo dựng một thương hiệu riêng, sản phẩm độc đáo có lợi thế, việc phát triển các điểm du lịch gắn với cộng đồng người Dao cần tính đến sự cân bằng, hài hòa với mục tiêu bảo tồn, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cũng như hệ sinh thái tự nhiên của các bản, làng vùng cao. Bên cạnh đó cần tìm kiếm mô hình phát triển phù hợp nhất với tiềm năng mà địa phương sở hữu; tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và cộng đồng tham gia, làm chủ và được hưởng lợi từ chính hoạt động du lịch trên địa bàn.
