Điều cốt lõi trong phát triển du lịch từ bản sắc văn hóa của đồng bào Gia Lai
Từ việc khai thác cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa, đời sống buôn làng, đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh Gia Lai đang trở thành chủ thể trong phát triển du lịch cộng đồng.
Đưa bản sắc của buôn làng thành sinh kế bền vững
Khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai, nơi có đông đồng bào DTTS sinh sống, thiên nhiên hoang sơ, đồng bào còn giữ được nhiều nét văn hoá truyền thống đặc trưng. Đây là những tài nguyên vô giá để phát triển loại hình du lịch cộng đồng.
Tiêu biểu là Làng du lịch cộng đồng Mơ Hra - Đáp, xã Tơ Tung. Đây là làng du lịch cộng đồng đầu tiên được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh. Làng Mơ Hra - Đáp hiện có 226 hộ với 874 khẩu, trong đó, khoảng 96% là người Ba Na.
Điểm nhấn tạo nên bản sắc của làng du lịch cộng đồng Mơ Hra - Đáp chính là không gian văn hóa cồng chiêng. Làng hiện lưu giữ hơn 28 bộ chiêng, được sử dụng trong các nghi lễ quan trọng như lễ đâm trâu, lễ ăn lúa mới, lễ đóng cửa kho lúa, lễ bỏ mả và các nghi lễ vòng đời.
Bên cạnh đó, các loại nhạc cụ truyền thống như đàn ting ning, t’rưng, đing chơn, đặc biệt là k’ni cũng được gìn giữ, phát huy giá trị.
Ông Đinh A Lếch, Trưởng Ban quản lý du lịch cộng đồng làng Mơ Hra - Đáp cho biết: Từ chỗ chỉ quen với sản xuất nông nghiệp, bà con đã tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng đón tiếp khách du lịch. Nhiều nhóm dịch vụ được hình thành như đội cồng chiêng, đội dệt thổ cẩm, nhóm điêu khắc, nhóm hướng dẫn và đưa đón khách.
“Mỗi năm, làng đón hàng nghìn lượt khách. Du khách đến đây được trải nghiệm không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên ngay trên vùng đất di sản, nghe già làng kể chuyện, xem phụ nữ dệt vải, đàn ông đan đát và thưởng thức các món ăn truyền thống do chính người dân chế biến. Nhờ đó người dân có thu nhập ổn định”, ông Lếch cho biết thêm.
Trong khi đó, phường Pleiku chọn mô hình “làng trong phố” tại Plei Ơp, nơi cộng đồng người Gia Rai sinh sống lâu đời, với những nét văn hóa truyền thống đặc trưng không pha trộn.
Người dân trở thành chủ thể của sản phẩm du lịch
Tới với làng Plei Ơp, du khách được tham quan nhà rông, biểu tượng văn hóa Gia Rai, tìm hiểu tín ngưỡng đa thần qua giọt nước, trải nghiệm chế biến món ăn truyền thống…
Đặc biệt, Plei Ơp phục dựng những nghi lễ truyền thống như lễ cúng mừng nhà rông mới hay lễ ăn hỏi truyền thống của người Gia Rai để biến giá trị văn hóa thành sản phẩm du lịch trải nghiệm có chiều sâu.
Ông Nguyễn Ngọc Thông, Phó Chủ tịch UBND phường Pleiku, cho hay: Dù chịu tác động của đô thị hóa, làng Plei Ơp vẫn giữ được những nét truyền thống của một làng Gia Rai lâu đời. Nơi đây trở thành điểm dừng chân thu hút du khách trong nước lẫn quốc tế.
“Du lịch văn hóa cộng đồng đưa tới sự thay đổi trong cách làm, người dân không còn là người quan sát thụ động mà trở thành chủ thể, linh hồn của sản phẩm. Ở đây, mỗi người kể câu chuyện văn hóa từ chính cuộc sống thường ngày - nghệ nhân cồng chiêng, thợ dệt, thợ đan lát, ẩm thực tự kể câu chuyện riêng của văn hóa Gia Rai với mỗi du khách tới làng”, ông Thông nhấn mạnh.
Một điểm du lịch mới được hình thành ở phía Đông cũng góp phần làm nên bức tranh đa sắc màu cho du lịch cộng đồng tỉnh tỉnh Gia Lai, đó là làng Canh Tiến, xã Canh Vinh.
Nơi đây được thiên nhiên ưu đãi với cảnh quan nguyên sơ, hùng vĩ, nên thơ. Điểm nhấn là suối Tre, vực Voi - gắn với câu chuyện cảm động về tình mẫu tử của voi mẹ và voi con. Trên rừng có thác đổ, nước chảy trong vắt bốn mùa; có hồ Núi Một rộng lớn… Đây là lợi thế lớn để phát triển du lịch sinh thái, dã ngoại, Trekking.
Không chỉ có thiên nhiên hữu tình, Canh Tiến còn là nơi sinh sống của 176 hộ đồng bào DTTS, chủ yếu là Ba Na và Chăm Hroi (nhánh địa phương thuộc dân tộc Chăm). Họ còn lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc như nhà sàn, nhà rông, nghề dệt thổ cẩm, lễ hội cồng chiêng và nét văn hóa mẫu hệ.
Ẩm thực địa phương với cơm lam, thịt heo bản, rượu cần, rau rừng… được chế biến bài bản, giữ nguyên hương vị truyền thống.
Với những lợi thế như vậy, người dân nơi đây đang từng bước biến bản sắc văn hóa của quê hương thành sản phẩm điểm đến du lịch cộng đồng, tạo ra sinh kế bền vững.
Chủ tịch UBND xã Canh Vinh Dương Hiệp Hòa cho hay: Với khát vọng chung của chính quyền và người dân, Canh Tiến đang từng bước khơi dậy tiềm năng du lịch cộng đồng. Mỗi nghệ nhân, mỗi người dân đều sẽ là một “hướng dẫn viên”, kể cho du khách nghe câu chuyện của làng mình bằng niềm tự hào và tình yêu quê hương.
Chính quyền đồng hành - doanh nghiệp là đối tác liên kết
Phát triển du lịch cộng đồng không chỉ mở hướng thoát nghèo mà còn là cách giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc giữa nhịp sống hiện đại. Vì thế, chính quyền địa phương tỉnh Gia Lai đã và đang đồng hành và kêu gọi doanh nghiệp cùng với người dân phát triển bền vững loại hình du lịch này.
Bà Nguyễn Thị Kim Chung - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai chia sẻ: Chúng tôi xác định người dân địa phương phải là chủ thể, là người gìn giữ và cũng là người được hưởng lợi trực tiếp từ phát triển du lịch.
Chính cộng đồng là người hiểu rõ nhất về thiên nhiên, văn hóa, phong tục, lịch sử và những câu chuyện của vùng đất. Vì vậy, chúng tôi khuyến khích và tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng, vận hành và quản lý các sản phẩm du lịch.
“Thời gian tới, ngành sẽ tăng cường kết nối doanh nghiệp lữ hành xây dựng Tour, tuyến đến các điểm du lịch cộng đồng; hướng dẫn địa phương lồng ghép nguồn lực đầu tư hạ tầng, hỗ trợ đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân”, bà Chung cho biết thêm.
Còn theo bà Nguyễn Thị Thanh Lịch - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, chúng tôi hướng tới mô hình “Người dân là chủ thể - Doanh nghiệp là đối tác - Nhà nước kiến tạo”.
Người dân có thể tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, hướng dẫn trải nghiệm, trình diễn văn hóa, sản xuất hàng thủ công và các sản phẩm OCOP; doanh nghiệp đóng vai trò kết nối thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ; Nhà nước hỗ trợ về quy hoạch, hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến quảng bá và bảo đảm môi trường pháp lý.
“Một điểm đến bền vững không phải là nơi có nhiều khách nhất, mà điều cốt lõi, là nơi người dân có cuộc sống tốt hơn, văn hóa được gìn giữ tốt hơn và thiên nhiên được bảo vệ tốt hơn nhờ du lịch. Đó cũng là cách Gia Lai hướng tới phát triển du lịch bền vững”, bà Lịch nhấn mạnh.
