Sắc màu 54

Điều gì làm nên sức sống của những làng nghề truyền thống ở Cao Bằng?

Việt Hà • 15/11/2026 11:02

Bún ngũ sắc của người Tày, ngói âm dương và tiếng búa lò rèn của người Nùng An, trang sức bạc của người Dao Tiền… Những nghề thủ công ở Cao Bằng đều tạo nên sức hấp dẫn riêng.

Những sợi bún nhiều màu sắc được tạo nên từ nguyên liệu tự nhiên, mang nét riêng trong văn hóa ẩm thực của người Tày. Ảnh: Vietnam.vn
Những sợi bún nhiều màu sắc được tạo nên từ nguyên liệu tự nhiên, mang nét riêng trong văn hóa ẩm thực của người Tày. Ảnh: Vietnam.vn

Sắc màu trong văn hóa ẩm thực người Tày

Với người Tày, gạo là nguyên liệu quen thuộc để chế biến nhiều món ăn truyền thống. Ở xóm Hồng Quang, xã Hưng Đạo, từ hạt gạo, người dân đã sáng tạo nên những sợi bún khô nhiều màu sắc, mang hương vị riêng của vùng đất Cao Bằng.

Trong đó, bún ngũ sắc gây ấn tượng bởi màu tím, xanh, đỏ, vàng, đen được tạo nên từ các nguyên liệu tự nhiên như lá cẩm, hoa đậu biếc, gấc, ngô và những loại lá, củ, quả sẵn có.

Cách tạo màu từ nguyên liệu bản địa thể hiện sự khéo léo của người Tày, đồng thời làm phong phú thêm sắc màu ẩm thực địa phương.

Để có sợi bún dai, đều và giữ được màu tự nhiên, người làm nghề phải lựa chọn gạo phù hợp, ngâm, xay bột, nhào trộn rồi ép thành sợi.

Mỗi công đoạn đều đòi hỏi kinh nghiệm, nhất là khâu xử lý nguyên liệu tạo màu và phơi bún. Bên cạnh bún ngũ sắc, các sản phẩm như bún ngô, bún đen, bún cẩm cũng góp phần làm nên nét đặc sắc của làng nghề.

Nghề làm ngói âm dương được người Nùng An gìn giữ qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn kiến trúc nhà ở truyền thống. Ảnh: Vietnam.vn
Nghề làm ngói âm dương được người Nùng An gìn giữ qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn kiến trúc nhà ở truyền thống. Ảnh: Vietnam.vn

Nếp nhà và tín ngưỡng trong đời sống người Nùng An

Với người Nùng An, mái nhà truyền thống là một phần quan trọng trong diện mạo bản làng. Những lớp ngói âm dương ở Lũng Rì, xã Hạnh Phúc, không đơn thuần để che mưa, che nắng mà còn gắn với kiến trúc nhà ở được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nghề làm ngói ở Lũng Rì đã có lịch sử hơn 200 năm. Đất làm ngói được chọn kỹ, ngâm ủ, nhào luyện rồi đưa vào khuôn tạo hình. Sau khi phơi khô, ngói được nung trong lò.

Hai loại ngói có hình dáng khác nhau được lợp xen kẽ, tạo thành những lớp mái đặc trưng. Màu ngói trầm, dáng mái hài hòa với cảnh quan miền núi đã trở thành nét nhận diện trong không gian cư trú của người Nùng An.

Dù không còn phát triển sôi động như trước, một số gia đình vẫn duy trì sản xuất, phục vụ nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà truyền thống với mái ngói âm dương.

Nếu ngói âm dương lưu dấu trong kiến trúc, thì tiếng búa ở Phúc Sen lại gắn với nhịp lao động của người Nùng An.

Nghề rèn tại đây có lịch sử hơn 300 năm, nổi tiếng với những sản phẩm phục vụ sản xuất và sinh hoạt như dao, kéo, nông cụ, dụng cụ đi rừng.

Ở các lò rèn, người thợ dựa vào kinh nghiệm để nhận biết độ nóng của thép, căn thời điểm đưa phôi ra khỏi lò, đặt lên đe và tạo hình bằng những nhát búa liên tiếp.

Độ sắc, độ bền của sản phẩm phụ thuộc vào sự am hiểu vật liệu và kỹ thuật được tích lũy qua nhiều năm.

Điều làm nên nét riêng của nghề rèn Phúc Sen còn nằm trong đời sống tâm linh. Người Nùng An có tục thờ tổ nghề, đặt bát hương tại nhà hoặc nơi làm việc, thắp hương vào ngày rằm, mùng một và dịp đầu năm để cầu mong công việc thuận lợi, lò rèn đỏ lửa quanh năm. Với người thợ, giữ nghề cũng là giữ đạo lý nhớ về người đi trước.

Những sản phẩm thủ công truyền thống góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa các dân tộc ở Cao Bằng. Ảnh: Vietnam.vn
Những sản phẩm thủ công truyền thống góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa các dân tộc
ở Cao Bằng. Ảnh: Vietnam.vn

Ánh bạc trong đời sống người Dao Tiền

Trên trang phục truyền thống của người Dao Tiền, những món đồ trang sức bằng bạc tạo nên điểm nhấn đặc biệt. Vòng cổ, vòng tay, khuyên tai hay các chi tiết bạc đính trên trang phục vừa làm đẹp, vừa thể hiện quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của cộng đồng.

Ở xóm Hoài Khao, xã Thành Công, nghề chạm bạc được gìn giữ cùng nhiều nét văn hóa đặc sắc của người Dao Tiền như trang phục truyền thống, kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong, nghề dệt và thêu thổ cẩm.

Trong đời sống cộng đồng, bạc còn gắn với quan niệm về sự may mắn, bình an, sung túc và được sử dụng trong những dịp quan trọng.

Để tạo nên một món đồ bạc, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ nấu chảy nguyên liệu, tạo phôi đến chạm khắc hoa văn. Những đường nét nhỏ, họa tiết tinh xảo đòi hỏi đôi tay khéo léo và sự kiên trì của mỗi người thợ.

Nghệ nhân Lý Phú Cát là một trong những người hiếm hoi còn giữ nghề chạm bạc ở Hoài Khao. Được truyền nghề từ cha, ông dành thời gian phục chế những món đồ bạc cũ trong gia đình, đồng thời truyền dạy kỹ thuật cho người có mong muốn học nghề.

Công việc ấy góp phần giữ lại những hoa văn, kiểu dáng trang sức gắn với trang phục và phong tục của người Dao Tiền.

Mở rộng thị trường cho các sản phẩm làng nghề

Những năm gần đây, sản phẩm từ các làng nghề của tỉnh Cao Bằng đang từng bước tiếp cận thị trường rộng hơn.

Bún ngũ sắc Hồng Quang đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố và từng được gia công xuất khẩu sang Australia.

Ngói âm dương Lũng Rì được tìm mua để phục vụ nhà truyền thống, công trình du lịch, nhà thờ, đền, chùa và các không gian kiến trúc mang dáng dấp cổ xưa.

Dao Phúc Sen có thị trường tiêu thụ ở nhiều địa phương, được quảng bá qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các chương trình giới thiệu hàng Việt.

Trong khi đó, trang sức bạc Hoài Khao chủ yếu phục vụ nhu cầu của người Dao Tiền, đồng thời được giới thiệu tới du khách qua hoạt động du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa tại bản.

Mỗi làng nghề có một con đường phát triển riêng, nhưng đều đang được bà con tìm cách đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Đó cũng là cơ hội để những giá trị văn hóa được lưu giữ trong từng sản phẩm tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

    Điều gì làm nên sức sống của những làng nghề truyền thống ở Cao Bằng?
    • Mặc định